Oasi naturalistica del Lago di Alviano

Het bekken dat vandaag de Oasi WWF del Lago di Alviano (WWF-natuurreservaat van het Alviano-meer) herbergt, bestond vóór de jaren zestig niet. Het was de bouw van een dam in de Tiber die dit watervlak in het zuiden van Umbrië deed ontstaan, aan de grens met Lazio, in een deel van de vallei waar de rivier vertraagt en zich verbreedt voordat ze het gebied van Lazio binnenstroomt. Wat een eenvoudig hydro-elektrisch bekken had kunnen blijven, sloeg een andere weg in: de natuur nam de oevers in bezit, de ondiepe wateren bevorderden het ontstaan van moerasachtige milieus, en in 1990 formaliseerde het WWF de bescherming van een gebied dat inmiddels een van de belangrijkste zoetwater-wetlandsystemen van Midden-Italië was geworden.

Het reservaat strekt zich uit over circa 900 hectare en omvat een verscheidenheid aan milieus die zelden op zo'n beperkte ruimte samengaan: moeras, vijver, ven, marcita (traditioneel bevloeid weiland) en vochtig bos wisselen elkaar af langs de oevers van het meer, en herstellen daarmee ecologische omstandigheden die in grote delen van de Povlakte en Midden-Italië al meer dan een eeuw verdwenen waren. Dit geheel van habitats leidde tot de officiële erkenning van de locatie als Sito d'Importanza Comunitaria (gebied van communautair belang, SIC IT5220011) en als Zona di Protezione Speciale (speciale beschermingszone, ZPS IT5220024) binnen het Europese Natura 2000-netwerk. Het reservaat maakt bovendien deel uit van het Parco Fluviale del Tevere, het regionale park van Umbrië rond de Tiber, dat ook het Lago di Corbara en de Gole del Forello omvat.

De vogelwereld is de voornaamste reden waarom de locatie bekend is onder natuurliefhebbers. Blauwe reigers, aalscholvers, wilde eenden van verschillende soorten, roerdompen en talrijke steltlopers bezoeken de wateren en oevers tijdens de trekseizoenen en de overwintering. De observatiehutten langs de interne paden maken het mogelijk de fauna te benaderen zonder haar te verstoren, volgens een bezoeklogica die de kwaliteit van de ontmoeting boven het aantal bezoekers stelt. Wie in de vroege ochtenduren van oktober of maart in stilte de paden van het reservaat volgt, bevindt zich in een klank- en beeldlandschap dat de Italiaanse vlakte inmiddels op maar heel weinig plekken nog biedt.

De geografische ligging voegt een laag van interesse toe die verder gaat dan de natuurlijke dimensie alleen. Alviano, het middeleeuwse dorp dat hoog boven de vallei uittorent, behoorde toe aan de Monaldeschi en later aan de della Rovere, en bewaart een rocca (kasteel) uit de 15de eeuw dat naar de rivier kijkt vanuit hetzelfde perspectief waarmee eeuwenlang het rivierverkeer werd gecontroleerd. Het kunstmatige meer dat zich aan zijn voet uitstrekt heeft dus een dubbele tijdslaag: de recente van de twintigste-eeuwse waterbouwkundige ingreep, en de lange van de geschiedenis van de Tibervallei, eeuwenlang doorkruist door volkeren, goederen en culturen. Van het dorp naar het reservaat afdalen betekent deze gelaagdheid in enkele minuten wandelen doorkruisen.

Voor wie zich langs de Tibervallei verplaatst per fiets of te voet — de routes volgend die Orvieto met Todi verbinden via de Umbrische oever van de rivier — vormt het reservaat van Alviano een halte die de continuïteit van het agrarische landschap onderbreekt met iets structureel anders: een plek waar het water de tijd bepaalt, waar de vegetatie volgens eigen logica groeit, en waar de wilde fauna de ruimte inneemt met een dichtheid die voor dit deel van Italië ongewoon is.