Percorso didattico-naturalistico della Baraggia Vercellese

Tussen de provincies Vercelli en Biella, waar de Povlakte overgaat in een open heidelandschap met verspreid water, strekt zich de Baraggia Vercellese uit: een gebied van glaciale oorsprong dat zeldzame landschapskenmerken bewaart voor Noord-Italië. De arme, zure bodem heeft historisch weerstand geboden aan de intensieve ontginning die de rest van de vlakte heeft omgevormd, waardoor stroken spontane vegetatie — erica, molinia, biezen — bewaard zijn gebleven, afgewisseld met de onderwatergeometrie van de rijstvelden. In deze context vormt de gemeente Rovasenda, in het Vercellese, het vertrekpunt van een didactisch-natuurkundig traject dat is gerealiseerd in het kader van een nationaal project voor de valorisatie van historische plattelandslandschappen, gepromoot door het Rete Rurale Nazionale (het nationale plattelandsnetwerk) van het Italiaanse ministerie van Landbouw.

De route doorkruist een landschap dat zich niet laat beschrijven met de gangbare categorieën van het Italiaanse platteland. De Baraggia is noch bos, noch akkerland in strikte zin: het is een permanent overgangsgebied, waar de brughiera — een term die in Piemonte precies dit type lage, zuurminnende heidevegetatie aanduidt — samengaat met rijstvelden die van april tot september onder water staan, en met de irrigatiekanalen die het water van de Sesia verdelen. Dit fijnmazige watersysteem, in de loop van eeuwen door de boeren van de streek aangelegd, is een integraal onderdeel van het landschap en een noodzakelijke voorwaarde voor de rijstteelt, die hier bijzondere bodem- en klimaatomstandigheden vindt. De geteelde variëteiten behoren grotendeels tot de traditionele typen van Oost-Piemonte.

De fauna weerspiegelt de complexiteit van de omgeving. De vochtige gebieden en de onder water staande rijstvelden trekken elk jaar ooievaars aan — hun aanwezigheid nabij Rovasenda is gedocumenteerd en vormt een van de herkenningselementen van het gebied — naast blauwe reigers, kleine zilverreigers en talrijke soorten eenden. De brughiera herbergt daarentegen soorten die verbonden zijn met open landschappen en schrale graslanden, waarvan sommige elders in de vlakte steeds zeldzamer worden. De didactische route is juist ontworpen om deze ecologische lagen leesbaar te maken, met informatiepunten die de landbouwgeschiedenis van de plek verbinden met haar huidige natuurlijke samenstelling.

Rovasenda, een middeleeuws dorp herkenbaar aan de toren van zijn kasteel, past in dit landschap als historisch én logistiek oriëntatiepunt. Het omliggende gebied maakt deel uit van het beschermde gebied van de Baraggia Biellese e Vercellese, ingesteld als Speciale Beschermingszone krachtens de Europese Vogelrichtlijn, wat de route een precies wettelijk kader geeft en een continuïteit met het Natura 2000-netwerk. De wandeling is niet louter beschouwend: ze is ook een lezing van hoe eeuwenoude landbouw een ecosysteem heeft gevormd, en hoe dat ecosysteem op zijn beurt de gewaskeuzes door de tijd heen heeft beïnvloed.