Giardini di Valsanzibio en Villa Barbarigo

Aan de zuidelijke hellingen van de Colli Euganei, in de gemeente Galzignano Terme, strekt de historische tuin van Valsanzibio zich uit rond Villa Barbarigo Pizzoni Ardemani als een tekst geschreven in het groen. Dit is geen metafoor: het complex werd in de zeventiende eeuw ontworpen als een allegorische weg van zielenzuivering, met een verhalende logica die elk element doortrekt — fonteinen, beelden, lanen, doolhoven — volgens een eenduidig en doelbewust plan. De familie Barbarigo gaf de opdracht voor het ontwerp in de tweede helft van de zeventiende eeuw, en wat daaruit voortkwam is een van de best bewaarde barokke tuinen van Italië.

Het landschapsontwerp is opgebouwd uit opeenvolgende stations, elk beladen met symbolische verwijzingen. De bezoeker komt binnen via een monumentale poort die toegang geeft tot het zogeheten Percorso di Salvificazione (Weg van Verlossing), een route die stap voor stap naar de villa leidt, gemarkeerd door bassins, mythologische beelden en groene architecturen. Het buxusdoolhof, het Padiglione di Diana (Paviljoen van Diana), het Monumento al Tempo (Monument voor de Tijd), de Scalea del Sonetto o delle Lonze (Trap van het Sonnet of van de Lynxen): elk element draagt een precieze naam en beantwoordt aan een precieze bedoeling. Het Isola dei Conigli (Konijneneiland), omringd door een klein waterspiegel, brengt een noot van huiselijke rust in een overigens strenge opzet. De beelden, verspreid langs de lanen en op de knooppunten van de route, gaan een dialoog aan met de beplanting zonder dat het ene het andere overheerst.

Wat Valsanzibio onderscheidt van andere adellijke complexen in Veneto is de consistentie waarmee het oorspronkelijke ontwerp tot vandaag bewaard is gebleven. De grote bomen — sommige exemplaren van aanzienlijke ouderdom — vormen natuurlijke gewelven die het licht temperen in de middaguren, waardoor een bezoek ook in de volle zomer goed te doen is. De tuin is nooit aangepast aan de negentiende-eeuwse romantische landschapsstijl, zoals bij veel van zijn tijdgenoten wel gebeurde, en bewaart daardoor de axiale opzet en de geometrie die zijn bestaansreden vormden. Deze trouw aan de oorspronkelijke vorm is geen nostalgie: het is de voorwaarde om de plek te kunnen lezen zoals hij bedacht was.

De omgeving van de Colli Euganei — een beschermd gebied, een heuvellandschap van vulkanische oorsprong midden in de vlakte van Padova — vormt een kader dat het gevoel van afstand tot het gewone ritme versterkt. Valsanzibio staat niet bij de meest bezochte bestemmingen van de provincie Padova, en die relatieve rust is voelbaar in de sfeer van het bezoek, die een direct contact met de ruimtes toelaat zonder de druk van grote toeristenstromen. De tuin is open voor publiek met betaalde toegang en leent zich voor een langzame verkenning, zonder verplichte routes buiten de oorspronkelijke allegorische weg.