Vitigno Bianco d'Alessano

In de Valle d'Itria, in de driehoek tussen de provincies Bari, Brindisi en Taranto, groeit al sinds mensenheugenis een witte druivensoort waarvan de geschiedenis verder teruggaat dan de eerste gedocumenteerde vormen van wijnbouw in Apulië. De oorsprong van de Bianco d'Alessano is onzeker: aan het einde van de negentiende eeuw, toen geleerden begonnen de druivensoort ampelografisch te beschrijven en te registreren, was hij al een vaste waarde in het agrarische landschap van de streek, met name rond Martina Franca, in het Tarantijnse, en in de omliggende gemeenten van de provincie Brindisi.

De moderne geschiedenis van de druif wordt gekenmerkt door een geleidelijke marginalisering. Lage opbrengst per hectare en moeilijkheden bij het zelfstandig vinifiëren: dit waren de redenen waarom de Bianco d'Alessano in de loop van de twintigste eeuw geleidelijk werd verdrongen door de Verdeca, een productievere druivensoort die beter geschikt was voor de productie van basiswijnen bestemd voor de bereiding van Vermouth. Op het platteland van Martina Franca kwam de druivensoort bijna te verdwijnen, teruggebracht tot enkele overgebleven rijen wijnstokken, eerder uit traagheid dan uit bewuste keuze. Tegenwoordig schrijft de richtlijn van de DOC Martina of Martina Franca — erkend bij ministerieel decreet van 5 juni 2014 — voor dat hij in een aandeel van 35 tot 50 procent wordt versneden met Verdeca, een teken van een herstel dat eerder ampelografische dan commerciële wortels heeft.

Samen met de Impigno, een andere witte druivensoort waarvan de oorsprong van oudsher wordt toegeschreven aan juist het gebied van Martina Franca, vormt de Bianco d'Alessano de oudste kern van het wijnbouwerfgoed van de Valle d'Itria. Beide druivensoorten delen een verspreiding die vooral geconcentreerd is in de provincie Brindisi en een geringe zichtbaarheid buiten de regio: nichewijnen, weinig verspreid op de nationale markten, die een wijnbouwgeschiedenis vertellen die aan de rand van de grote Italiaanse wijnverhalen is blijven staan.

Het productiegebied van de DOC omvat gemeenten uit drie verschillende provincies — Alberobello en een deel van Castellana Grotte in het Barese, Ceglie Messapica en Ostuni in het Brindisino, Crispiano en Martina Franca in het Tarantijnse — en tekent zo een kaart die grofweg overeenkomt met de historische grenzen van de Valle d'Itria en haar karstplateau. Het is een gebied waar de wijnbouw verweven is met de olijventeelt en met een landschap dat eeuwenlang is gevormd rond de trulli en de masserie's (traditionele boerderijcomplexen), en waar het landbouwkundig geheugen, vaak zonder ophef, variëteiten heeft bewaard die elders door productierationalisatie zouden zijn verdwenen.

De Bianco d'Alessano is nooit uitgegroeid tot een symbool van wijnbouwkundig eerherstel, zoals dat wel het geval was met andere Italiaanse inheemse druivensoorten die de afgelopen decennia zijn herontdekt. Hij blijft een onderdeel van het geheel, noodzakelijk voor het begrijpen van een gebied, maar nog niet het middelpunt van een eigen verhaal. Zijn voortbestaan in de richtlijnen en wijngaarden van de Valle d'Itria zegt iets over de vasthoudendheid waarmee bepaalde plekken hun plantaardige identiteit behouden, ook wanneer de markt een andere richting op duwt.