Via Francigena Toscana

Het Toscaanse traject van de Via Francigena strekt zich uit over meer dan vierhonderd kilometer, van Pontremoli tot aan de grens met Lazio, door een opeenvolging van landschappen die veranderen met de breedtegraad en het seizoen. Alleen al in de provincie Siena beslaat het traject ongeveer honderdtwintig kilometer, langs plaatsen als San Gimignano, Colle di Val d'Elsa, Monteriggioni, Buonconvento, San Quirico d'Orcia en Radicofani, naast een variant die omhoog voert naar Abbadia San Salvatore. De route volgt grotendeels de Longobardische weg die al rond het jaar duizend werd afgelegd door pelgrims op weg naar Rome, en het verslag van bisschop Sigerico van Canterbury — die in 990 de etappes van zijn terugreis uit de Urbe optekende — blijft tot op vandaag een van de fundamentele documenten van de officiële route.

De verscheidenheid van het doorkruiste landschap is wat dit pad onderscheidt van veel andere Italiaanse routes. Ten noorden van Siena golft het terrein tussen de wijngaarden van de Chianti en de dalbodems van de Val d'Elsa, waar romaanse pievi (landelijke parochiekerken) tevoorschijn komen uit de begroeiing, met de bescheidenheid van gebouwen die gemaakt zijn om te blijven staan, niet om gezien te worden. Verder zuidwaarts, voorbij Siena, verandert het landschap: de Crete Senesi openen zich in uitgestrekte vlakten van grijze klei, doorsneden door ravijnen, bijna zonder bomen, met heuvelprofielen die zich herhalen in een sobere, strenge geometrie. Verderop introduceert de Val d'Orcia — in 2004 door de UNESCO erkend als werelderfgoed — de rijen cipressen en de witte wegen die over de heuvelkammen lopen. Het zijn landschappen die al eeuwenlang hun huidige vorm hebben, gevormd door een landbouw die menselijke proporties heeft weten te behouden.

Wie de Francigena te voet aflegt, ontmoet een netwerk van plekken die met de auto moeilijk te bereiken zijn: stukken witte weg die geïsoleerde boerderijen doorkruisen, landelijke pievi die slechts op bepaalde tijden open zijn, plaatsjes als Monteroni d'Arbia of Castiglione d'Orcia waar het dagelijks leven onaangedaan doorgaat ondanks het voorbijtrekken van wandelaars. De traagheid van de pas — tussen de twintig en dertig kilometer per dag voor wie gewone etappes kiest — geeft het gebied een schaal terug die de gemotoriseerde reis uitwist. De afstanden tussen de ene en de andere plaats worden weer voelbaar als zodanig, en het landschap houdt op achtergrond te zijn om maatstaf te worden.

De Regione Toscana promoot langs de route het Slow Travel Fest, een jaarlijks netwerk van outdoor-evenementen waarbij lokale ondernemers, herbergen en accommodaties langs de etappes betrokken zijn. De infrastructuur van het pad — bewegwijzering, etappepunten, diensten voor pelgrims en fietsreizigers — is de afgelopen jaren geleidelijk versterkt, waardoor de route ook toegankelijk is geworden voor wie geen specifieke ervaring heeft met lange trektochten. De Via Francigena is ook per fiets te doen, met enkele varianten op asfalt naast de veeleisendere onverharde stukken. In beide gevallen bepaalt het tempo dat door het vervoermiddel wordt opgelegd — voeten of wielen — een ervaring van het gebied die geen gelijke kent in andere reisvormen.