Murales di Civitacampomarano

Civitacampomarano ligt op 520 meter boven zeeleveel, in het binnenland van Molise, in de provincie Campobasso. Het dorp telt tegenwoordig zo'n driehonderd inwoners, een cijfer dat op zichzelf al decennia van geleidelijke leegloop vertelt, dezelfde stille aderlating die honderden dorpen in Zuid-Italië heeft getroffen. De stenen huizen dringen zich samen rond een Angevijns kasteel, en de straten van het historische centrum bewaren de onregelmatige geometrie van een middeleeuwse nederzetting die lange tijd buiten de grote routes bleef. Juist die marginaliteit is sinds 2016 het uitgangspunt geworden van een onverwachte transformatie.

In dat jaar bracht de Romeinse kunstenares Alice Pasquini het idee van een streetartfestival naar Civitacampomarano. Zo ontstond CVTà Street Fest, een evenement dat in de daaropvolgende jaren meer dan vijftig internationaal gerenommeerde kunstenaars heeft aangetrokken, onder wie David de la Mano en Martin Whatson, namen die ook te vinden zijn in galeries in Londen en Tokio. De werken — vandaag meer dan zeventig, volgens sommige bronnen zelfs tot negentig — nemen geen neutrale oppervlakken in: ze ontvouwen zich op gevels van woningen, op keermuren, op wanden die de textuur van de plaatselijke steen bewaren. De dialoog tussen het hedendaagse teken en het historische materiaal wordt nooit decoratief opgelost; het is eerder een samenleven waarbij beide lagen zichtbaar blijven, zonder dat de ene de andere uitwist.

Eén van de werken die bezoekers het vaakst noemen, draagt het opschrift "Il Molise non esiste, resiste" (Molise bestaat niet, het verzet zich) — een zin die een wijdverbreide ironie oppakt over de onzichtbaarheid van deze regio in het nationale verhaal, en die omkeert in een verklaring van blijvend bestaan. Het is een eenvoudig gebaar, maar het is genoeg gefotografeerd en gedeeld om een herkenbaar referentiepunt te worden, ver buiten de grenzen van de regio. Het dorp bewaart ook de Casa Cuoco (Huis Cuoco), een historisch woonhuis verbonden met het collectieve geheugen van het dorp, en houdt eigen gastronomische tradities in ere, waaronder de Cielli, gebakjes bereid met ingekookte druivenmost volgens een lokaal recept.

De cijfers van het festival geven een concreet beeld van wat er is veranderd: er wordt gesproken van ongeveer 25.000 bezoekers per jaar, in een dorp dat tientallen jaren lang alleen vertrek had gekend. Civitacampomarano wordt tegenwoordig aangehaald in discussies over de heropleving van kleine Italiaanse dorpen, als voorbeeld van hoe een culturele ingreep meetbare effecten kan hebben op de zichtbaarheid en de bezoekersstroom van een gebied. De vraag blijft open in hoeverre deze stroom zich vertaalt in een stabiele economische verankering voor wie het hele jaar door in het dorp woont, niet alleen tijdens de festivaldagen.