Lago di Bracciano

Het meer van Bracciano ligt in een oude vulkaankrater op ongeveer veertig kilometer ten noorden van Rome, binnen het Parco Naturale Regionale di Bracciano-Martignano. Met een oppervlakte van circa 57 vierkante kilometer en een diepte van meer dan 160 meter is het qua omvang het tweede meer van Lazio en een van de diepste van Midden-Italië. De oorsprong ligt in het kwartaire vulkanisme dat het gehele gebied van de Colli Sabatini heeft gevormd en dat nog altijd afleesbaar is in het landschap: verhoogde randen, kommen, lavaresten die langs de oevers aan de oppervlakte komen.

Het water van het meer voedt, via het aquaduct van Traianus — later de Acqua Paola genoemd — de Fontanone op de Gianicolo in Rome. Een waterbouwkundig werk uit de keizertijd dat eeuwenlang in gebruik is gebleven, en dat nog steeds het water van het vulkanische bekken tot in de stad brengt. Deze onderaardse verbinding tussen het meer en de hoofdstad is een van de meest onopvallende en langdurigste draden in de geschiedenis van Lazio.

Drie dorpen liggen verspreid langs de oever van het meer: Bracciano in het noordoosten, met het Castello Orsini-Odescalchi dat hoog boven de oever uittorent; Anguillara Sabazia in het zuiden, met zijn middeleeuwse kern die afdaalt naar het water; Trevignano Romano in het noordwesten, direct aan de oever gelegen. Elk dorp heeft zijn eigen stedelijke karakter, maar alle drie delen dezelfde horizon: het wateroppervlak, dat van kleur verandert met het licht en de seizoenen, en de contouren van de heuvels die het meer op de achtergrond omsluiten.

Het park beschermt niet alleen het hoofdmeer, maar ook het nabijgelegen lago di Martignano (meer van Martignano), kleiner en minder bezocht, dat door een bebost landtongetje van Bracciano is gescheiden. In het water en langs de oevers zijn resten van neolithische nederzettingen gevonden, een bewijs van menselijke aanwezigheid die de middeleeuwse dorpen met millennia voorafgaat. De ecologische kwaliteit van het bekken is relatief intact gebleven: het water is geschikt om in te zwemmen en voor niet-gemotoriseerde watersporten zoals zeilen, kajakken en roeien, activiteiten die de stilte van het wateroppervlak niet verstoren.

Het landschap dat zich ontvouwt tijdens een wandeling of fietstocht langs de oevers is niet dat van een plek die is gemaakt om bezocht te worden. Het is een landschap dat om eigen redenen bestaat — geologische, hydrologische, historische — en dat de menselijke aanwezigheid heeft begeleid zonder het ooit volledig te overheersen. Op geringe afstand van een van de dichtstbevolkte hoofdsteden van Europa bewaart het meer van Bracciano deze verhouding tussen natuur en bewoning met een samenhang die de eeuwen niet hebben aangetast.