Colli Euganei

Als een versteende archipel oprijzend uit de Povlakte, telt de Colli Euganei eenentachtig heuvels van vulkanische oorsprong die de vlakte van Zuid-Veneto onderbreken volgens een geologische logica van tientallen miljoenen jaren oud. Het gaat niet om een vulkaan in de gebruikelijke zin van het woord: de gesteenten waaruit deze heuvels bestaan — basalt, trachiet, tufsteen — zijn het resultaat van magmatische intrusies tussen het Eoceen en het Oligoceen, toen gesmolten massa's door mariene sedimenten omhoogkwamen zonder ooit het oppervlak te bereiken. De opheffing en de daaropvolgende erosie hebben in de loop van de tijd een grillige morfologie gevormd, waarbij elke verhevenheid zijn eigen vorm en hoogte heeft, en de Monte Venda, met zijn 601 meter, het hoogste punt van het hele systeem vormt.

Het Parco Regionale dei Colli Euganei (regionaal park), opgericht in 1989, beschermt een gebied van ongeveer 18.694 hectare dat zeer uiteenlopende omgevingen omvat. Op de zonnigste en droogste hellingen overleeft een submediterrane vegetatie — donzige eik, pluimes, pruikenboom — die aan veel zuidelijker landschappen doet denken. Hoger op de helling bedekken kastanjebossen de hellingen met een stille continuïteit, terwijl de vegri, droge graslanden op kalkbodem, botanische soorten herbergen die zeldzaam zijn in de context van de Povlakte. Tussen de heuvels openen zich wijngaarden die wijnen met beschermde oorsprongsbenaming voortbrengen, en kleine meertjes vullen de laagtes in het terrein met een rust die contrasteert met de bevolkingsdichtheid van de omliggende vlakte.

Aan de oostelijke voet van de heuvels bewaart Este sporen van menselijke aanwezigheid die teruggaan tot de Brons- en IJzertijd: de Paleoveneti-beschaving, die hier een van haar belangrijkste centra had, heeft vondsten nagelaten die nu bewaard worden in het Museo Nazionale Atestino (nationaal museum), ondergebracht in het Carrarese kasteel. De naam van de stad zelf — Ateste in het Latijn — verwijst naar deze diepe gelaagdheid. Meer naar het noorden bewaart Arquà Petrarca het huis waar Francesco Petrarca zijn laatste levensjaren doorbracht, tot aan zijn dood in 1374. Het dorp, met zijn smalle straten en stenen gevels, heeft een schaal behouden die niet wezenlijk is veranderd sinds de tijd van de dichter.

De thermale wateren die aan de voet van de heuvels opborrelen, met name in het gebied van Abano Terme en Montegrotto Terme, behoren tot hetzelfde hydrogeologische systeem als het heuvelgebied. De neerslag die op de Prealpi Venete valt, dringt door in de ondergrond en legt een ondergrondse route van tientallen kilometers af voordat ze, verwarmd door geothermische warmte, weer aan de oppervlakte komt, met temperaturen die bij de bron de tachtig graden Celsius kunnen overschrijden. Deze verbinding tussen de hoogte van de heuvels, de vlakte en de diepe wateren is een van de kenmerken die van de Colli Euganei een samenhangend territoriaal systeem maken, geen loutere anomalie in het landschap.

De paden van het park bewandelen betekent bewegen door opeengestapelde tijdslagen: het vulkanische gesteente onder de voeten, de wijngaardrijen geplant door handen die elkaar generaties lang zijn opgevolgd, de kerktorens van de dorpen zichtbaar van bovenaf tegen de vlakte die zich uitstrekt tot aan de horizon. Op heldere dagen reikt de blik vanaf de top van de Monte Venda of de Monte Cero tot aan de Prealpi in het noorden en, onder de meest gunstige omstandigheden, tot aan de lagune van Venetië in het oosten. Het is een perspectief dat de gebruikelijke verhouding tussen vlakte en verhevenheid omkeert: van hierboven is de vlakte geen achtergrond maar het hoofdonderwerp, en de heuvels worden het vaste punt van waaruit ze gemeten wordt.