Monumentale kastanjebossen van de vallei van Monte Prato Fiorito

Op de noordelijke hellingen van de Monte Prato Fiorito, in de gemeente Bagni di Lucca, strekt zich een van de meest ongerepte fruitkastanjebossen van de Toscaanse Apennijnen uit. De totale oppervlakte overschrijdt 2.200 hectare — 2.217 volgens de geregistreerde grenzen — en het landschap dat daaruit voortkomt is niet dat van een spontaan bos, maar van een systeem dat eeuwenlang door mensenhanden is opgebouwd en langzaam aan de stilte is teruggegeven toen de berggemeenschappen leeggeliepen.

De kastanje was voor de bevolking van de Apennijnen wat graan was voor de vlakte: primaire voedselbron, bouwmateriaal, maatstaf van de landbouwtijd. De oudste bomen in dit woud dateren van ongeveer vijf eeuwen geleden. Sommige daarvan, tot monument verklaard en onder bescherming gesteld, bereiken aan de voet een omtrek van meer dan tien meter. Het zijn geen toevallig gegroeide bomen, maar geteelde, geënte, methodisch gesnoeide exemplaren — zoals blijkt uit de nog altijd toegepaste vormsnoei, gericht op het overleven van de boom eerder dan op productie-opbrengst.

De opname in het nationale register van historische plattelandslandschappen (Registro nazionale dei paesaggi rurali storici), ingesteld door het ministerie van Landbouwbeleid, bevestigt dat dit gebied niet zomaar als natuurgebied kan worden geclassificeerd. Het is een cultuurlandschap: de huidige vorm is het directe resultaat van gelaagde landbouwpraktijken, collectieve economische keuzes, een relatie met de aarde die de morfologie van de helling evenzeer heeft gevormd als erosie of klimaat. Het register omvat plekken waar het zichtbare landschap samenvalt met een gebruiksgeschiedenis die nog steeds afleesbaar is.

De rivier de Lima stroomt door de vallei beneden, en het dorp Bagni di Lucca — bekend om zijn thermale baden, in de negentiende eeuw bezocht door de Europese adel — blijft het natuurlijke toegangspunt tot het gebied. Vandaar leidt de weg richting Montefegatesi naar de oostelijke flank van de Prato Fiorito, waar het kastanjebos zich opent langs onverharde paden die te voet begaanbaar zijn. Er zijn geen georganiseerde bezoekersvoorzieningen, noch doorlopend gemarkeerde routes: de plek bereik je met een zekere intentie, en je doorkruist haar met diezelfde intentie.

Wat overblijft, wandelend tussen deze stammen zo breed als een kamer, is het tastbare besef van hoeveel tijd een boom nodig heeft om te worden wat deze bomen zijn geworden, en hoe weinig er daarentegen voor nodig is om een heel levenssysteem dat eromheen is opgebouwd, te laten ophouden te bestaan.