Alto Piemonte Città Europea del Vino 2024

Tussen de provincies Alessandria, Biella, Novara en Vercelli strekt zich een wijnbouwgebied uit dat zijn identiteit heeft opgebouwd ver van de meest bereisde routes van het Piemontese wijnlandschap. Twintig gemeenten, verbonden door vulkanische en morenische bodems, door wijngaarden die tegen de flanken van de vooralpen omhoog klimmen en door een wijnbouwtraditie die eeuwen ouder is dan de formalisering van de moderne denominaties, deelden in 2024 de titel Città Europea del Vino (Europese Wijnstad) — de onderscheiding die jaarlijks wordt toegekend door de Europese vereniging Città del Vino aan gebieden die samenhang tonen tussen wijnerfgoed, landschap en cultureel project.

De kandidatuur bracht onder één institutioneel dak geografisch verschillende maar wijnbouwkundig verwante gebieden samen. Ghemme, in het Novarese, draagt de naam van een van de langstlopende DOCG's van noordelijk Piemonte, gebaseerd op zuivere Nebbiolo — hier Spanna genoemd — met rijpingen die jaren vergen voordat de wijn zijn evenwicht bereikt. Gattinara, in het Vercellese, deelt dezelfde druivensoort en hetzelfde geduld, op gronden van vulkanische oorsprong die de wijnen een herkenbare mineraliteit geven. Meer naar het zuiden brengt de Gran Monferrato zijn eigen denominaties uit de provincie Alessandria mee, in een dialoog tussen zones die zelden de gelegenheid hadden gehad zich samen te presenteren. Piemonte telt in totaal 17 DOCG's en 41 DOC's, en een aanzienlijk deel van dit erfgoed behoort precies tot de provincies die deze macroregio vormen.

Het programma van 2024 ging op 1 maart van start in Acqui Terme en trok door de twintig gemeenten tot aan de slotceremonie, gehouden tussen 25 en 27 oktober, met de overdracht van de titel aan de voor het daaropvolgende jaar aangewezen stad. In de loop van de maanden fungeerde de onderscheiding als katalysator voor gastronomische routes die wijnhuizen, dorpen en landschappen verbinden die anders versnipperd bleven in lokale aanbiedingen zonder onderlinge samenhang. De logica van de macroregio — ongewoon voor een gebied dat gewend is in termen van losse dorpen te denken — dwong tot een gedeeld verhaal, dat de tafel met de wijngaard verbindt en de wijngaard met het landschap dat haar omringt.

Wat deze onderscheiding zichtbaarder heeft gemaakt, is een gelaagdheid die al bestond: die van een gebied waar de wijnbouw nooit is opgegeven, ook niet in de decennia waarin de Langhe en de zuidelijke Monferrato de aandacht van de internationale kritiek naar zich toe trokken. De wijnen van Alto Piemonte bleven geproduceerd worden, vaak door kleinschalige wijnhuizen, met druiven geoogst op wijngaardoppervlakten waar de mechanisering slechts ten dele is doorgedrongen. Deze stille continuïteit is vandaag een van de sterkste troeven die het gebied met zich meedraagt.