Via Romea Nonantolana

De Abbazia di Nonantola (abdij van Nonantola), gesticht in 752 na Chr. door Anselmo, hertog van Cividale, na zijn afstand van de wereldlijke macht, was niet enkel een benedictijns kloostercentrum: het werd een van de actiefste knooppunten in het culturele en religieuze netwerk van de vroege middeleeuwen in de Povlakte, een referentiepunt voor pelgrims, kooplieden en legers die de vlakte doorkruisten op weg naar Rome. Van die plek, in de provincie Modena, ontleent de Via Romea Nonantolana haar naam en oorsprong: een route die de vallei van de rivier Panaro opklimt tot aan de bergkam van de Toscaans-Emiliaanse Apennijnen, bij de Passo della Croce Arcana.

Het traject strekt zich uit over ongeveer tweehonderd kilometer, verdeeld in tien etappes, met een structuur van twee lijnen — een oostelijke en een westelijke — die samenkomen in Fanano voordat de klim naar de grens met Toscane begint. Deze opzet weerspiegelt de logica van middeleeuwse routes, die erop gericht waren de stroom van reizigers over meerdere valleien te verdelen, en verzamelt onderweg pieve's (landelijke kerken), kastelen en dorpen die vandaag nog leesbare sporen bewaren van die functie van doorgang en gastvrijheid. De route is lineair en kan in zijn geheel of in gedeelten worden afgelegd.

In vergelijking met de Via Francigena, waarmee de Romea Nonantolana het tijdvak van grootste drukte en de eindbestemming deelt, heeft deze route een minder bekend en dus minder druk bezocht profiel behouden. De landelijke en bergachtige gebieden die zij doorkruist — de midden- en hoge vallei van de Panaro, de hellingen van de Apennijnen van Modena — zijn grotendeels buiten het grootschalig georganiseerde toerisme gebleven. Dit heeft een continuïteit van landschap en bewoningspatroon bewaard die elders verloren is gegaan of achteraf is heropgebouwd.

De historische periode waarin de weg haar grootste bloei kende, valt samen met de eeuwen waarin het Italiaanse schiereiland doorkruist werd door een dicht netwerk van routes die Noord-Europa met Rome verbonden: een fijnmazig systeem dat tegelijk devotie, handel en politiek diende. De Via Romea Nonantolana maakt deel uit van dat netwerk als verbindingsroute tussen de Povlakte en de Apennijnse bergpassen, in een tijd waarin Nonantola invloedrijk genoeg was om de bewegingsstromen in het hele gebied te sturen.

Vandaag is de route gemarkeerd en beloopbaar, met een netwerk van lokale gastvrijheid dat steunt op de operatoren van het gebied van Modena en het bergland. Wie de route aflegt, treft een landschap dat geleidelijk verandert — van de open vlakte rond Nonantola, door de heuvelstrook waar de eerste middeleeuwse kastelen opduiken, tot de dichte begroeiing en de ijle lucht van de Apennijnen. De Passo della Croce Arcana, eindpunt van het traject, markeert de fysieke en historische grens tussen twee regio's, en besluit een route die haar samenhang niet ontleent aan de uitzonderlijkheid van afzonderlijke monumenten, maar aan de continuïteit van het gebied dat ze verbindt.