Valloria — Stad van de Beschilderde Deuren

Valloria is een gehucht van de gemeente Prelà, in het achterland van Imperia, op enkele kilometers van de kust maar daarvan gescheiden door een landschap van olijfheuvels en bossen dat behoort tot een Ligurië waarvan het kusttoerisme lange tijd het bestaan negeerde. Het dorp ligt op de hellingen van de Prino-vallei, in een gebied waar de bewoonde kernen zich in de loop van de twintigste eeuw geleidelijk hebben leeggemaakt, volgens hetzelfde patroon van ontvolking dat een groot deel van het Ligurische achterland van Ponente heeft getekend.

Het initiatief dat Valloria weer zichtbaarheid gaf, ontstond in de jaren negentig en is te danken aan een groep inwoners en kunstenaars die ervoor kozen het bouwkundig erfgoed van het dorp te bewerken door middel van schilderkunst op hout. Het principe is eenvoudig van vorm: elke deur wordt aan een andere kunstenaar toevertrouwd, die deze beschildert met eigen onderwerpen en stijlen, zonder opgelegd thema. Met de tijd is het aantal versierde deuren tot ruim honderd gestegen, en de route die ze verbindt slingert zich tussen smalle steegjes, stenen trappen en gevels van huizen die deels nog bewoond zijn, deels leeg zijn gebleven. De deelnemende kunstenaars komen uit verschillende landen, en die diversiteit is rechtstreeks af te lezen op de houten oppervlakken: schildertechnieken, culturele referenties en visuele registers staan naast elkaar zonder bemiddeling, op een afstand van slechts enkele meters van elkaar.

Wat Valloria onderscheidt van andere dorpen die vergelijkbare wegen zijn ingeslagen, is de strikt ambachtelijke aard van de drager. De beschilderde deur is geen doek dat op een muur is aangebracht, en ook geen muurschildering die de architectuur tot achtergrond herleidt: het is een gebruiksvoorwerp, met scharnieren, klinken, sporen van slijtage, dat zijn functie blijft vervullen terwijl het een kunstwerk draagt. Deze dubbele status — gebruiksvoorwerp en schilderoppervlak tegelijk — houdt het dorp in een productieve ambiguïteit, ver van het museum maar ook ver van eenvoudige stadsdecoratie.

De territoriale context is niet los te zien van de beleving van de plek. Het achterland van Imperia bewaart een netwerk van paden en muilezelspaden dat historisch de dorpen in het binnenland verbond, en Valloria maakt deel uit van dit systeem als een van de nog herkenbare knooppunten. De mediterrane vegetatie, de getrapte olijfgaarden en de kwaliteit van het licht op bepaalde uren van de dag vormen een kader dat geen versiering is maar geografische substantie, een integraal onderdeel van de reden waarom bepaalde plekken standhouden en andere volledig verdwijnen.