Rito Arboreo di Rotonda per Sant'Antonio

Rotonda is een dorp van ongeveer drieduizend inwoners in het Calabrees-Lucaanse deel van het Parco Nazionale del Pollino, op 630 meter hoogte, omringd door beukenbossen en witte dennen die oplopen naar de bergkammen van het massief. In deze omgeving wordt elk jaar, rond het feest van Sant'Antonio da Padova, een boomritueel gevierd dat ook bekend is als de Sagra dell'Abete: een van de meest coherente uitdrukkingen in Zuid-Italië van de vermenging tussen de christelijke kalender en agrarische cycli van pre-christelijke oorsprong.

Het middelpunt van het ritueel is de zilverspar ("abete"), een boom die in het Pollino-gebied altijd een symbolische betekenis heeft gehad, naast een ecologische. Een exemplaar wordt geveld, bewerkt en naar het dorp vervoerd, waar het het centrum wordt van een reeks collectieve handelingen waarbij de hele gemeenschap van Rotonda betrokken is. De regie van de ceremonie ligt bij specifieke figuren: de "Caporali" en de groepen van de "Porfiche", rollen die van generatie op generatie worden doorgegeven en die de praktische en rituele kennis bewaren die nodig is voor het verloop van het feest. De continuïteit van deze figuren is wat de overdracht van het ritueel als levend erfgoed waarborgt, niet als reconstructie.

De gemeente Rotonda heeft de traditie officieel laten opnemen in het Register van Immaterieel Cultureel Erfgoed van de regio Basilicata, met erkenning van de identiteitswaarde voor de hele gemeenschap en voor het gebied van het park. Deze institutionele stap heeft de volkse aard van het ritueel niet veranderd, maar heeft de documentaire herinnering ervan wel vastgelegd binnen een beschermingskader dat Basilicata de afgelopen decennia heeft opgebouwd rond haar mondelinge en gebarentradities.

Wat het boomritueel van Rotonda betekenisvol maakt binnen het Lucaanse folklorelandschap, is de helderheid waarmee het de diepere structuur onthult van veel patroonheiligenfeesten in het binnenland van Italië: de christelijke heilige bezet het oppervlak van de kalender, terwijl daaronder oudere logica's schuilgaan die verbonden zijn met vruchtbaarheid, de vegetatiecyclus en de relatie tussen de menselijke gemeenschap en het bosgebied. De zilverspar is niet louter een decoratief element: het is het middel waarmee het dorp een symbolisch verbond met de aarde en met de krachten die haar beheersen vernieuwt, ongeacht de naam waarmee men die krachten aanduidt.