Punta Secca

De kust van Ragusa tussen Scoglitti en Capo Scalambri herbergt een reeks dorpen die het massatoerisme wel heeft aangeraakt, maar nooit volledig heeft opgeslokt. Punta Secca, een gehucht van de gemeente Santa Croce Camerina in de provincie Ragusa, behoort tot dit stuk kustlijn waar het landschap nog niet is bezweken onder de druk van het grote badseizoen. Het gebied waarop het ligt draagt een dichte historische laag met zich mee: hier vlakbij lag het antieke Camarina, een Grieks-Syracusaanse kolonie gesticht in 598 v.Chr. bij de mond van de rivier Ippari, verwoest door de Romeinen en later vervangen door de laatantieke nederzetting Caucana, die op haar beurt door Arabische invallen werd weggevaagd. Santa Croce Camerina, de gemeente waartoe het behoort, ontstond meer landinwaarts, op ongeveer vijf kilometer van de zee, en Punta Secca bleef lange tijd wat het geografisch altijd is geweest: een uitkijkpost aan de Middellandse Zee, een aanlegplaats.

Het dorp toont zich als een reeks lage, licht gepleisterde huizen, gerangschikt langs een boulevard die op het zuiden uitkijkt. De vissershuizen, gebouwd volgens de sobere logica van wie van en voor de zee leeft, vormen een compact front dat wordt onderbroken door de vuurtoren, een bouwwerk dat nog altijd de kustnavigatie richting geeft en het meest herkenbare visuele kenmerk van de plek vormt. Het strand is zandig, met ondiep water dat geleidelijk afloopt, en de zee behoudt die helderheid die kenmerkend is voor het kuststuk tussen de mond van de Ippari en Capo Scalambri. Buiten de drukke zomermaanden heeft het dorp het ritme van een plaats die zich nooit rond toerisme als hoofdbedrijvigheid heeft georganiseerd, en dat is te merken aan de maat van de ruimtes, aan het gebrek aan uithangborden, aan het voortbestaan van een dagelijks leven dat niet is ingericht voor de blik van buitenstaanders.

De televisiebekendheid bereikte Punta Secca via de RAI-serie naar de romans van Andrea Camilleri: het huis met terras aan de zee dat in de fictie de woning is van commissaris Salvo Montalbano staat hier, en is in de loop der tijd een van de bedevaartsoorden geworden binnen de imaginaire geografie van de Italiaanse eigentijdse literatuur. Dat heeft bezoekers gebracht die anders nooit van de route Ragusa-Modica-Noto zouden zijn afgeweken, maar het heeft de structuur van de plek niet veranderd. Punta Secca blijft een gehucht, geen georganiseerde attractie, en de afstand tussen de televisiescène en het werkelijke dorp is nog altijd met het blote oog te meten.

Wat overblijft, los van deze filmische intermezzo, is de stille kwaliteit van een kustlijn die behoort tot een zuidelijk Sicilië dat weinig geneigd is zichzelf te spektakel te maken. Het middaglicht op de vuurtoren, het zand dat in de ochtenduren langzaam opwarmt, het lage silhouet van de huizen tegen de open hemel over het Kanaal van Sicilië: het zijn elementen van een landschap dat geen bemiddeling of commentaar nodig heeft.