Museo della Viticoltura di Donnas

Donnas ligt in de Bassa Valle d'Aosta, een paar kilometer van het Forte di Bard, op het punt waar de Dora Baltea de vallei versmalt en de rotsachtige hellingen steil oprijzen naar de zonnige zijden. Hier groeit de wijnstok op terrassen die met eeuwenlange inspanning zijn aangelegd, onder omstandigheden die elders elke vorm van stabiele landbouw zouden hebben ontmoedigd. Het wijnbouwlandschap van Donnas behoort tot de categorie die wordt aangeduid als heroïsche wijnbouw: hellingen van meer dan dertig procent, terreinen die zich nauwelijks laten mechaniseren, werk dat vrijwel volledig met de hand wordt verricht.

Het Museo della Vite e del Vino (Museum van de Wijnstok en de Wijn) is gehuisvest in de kelders van het "Anna Caterina Selve"-kindertehuis, een gebouw dat op last van commendatore Federico Selve werd opgetrokken ter ere van zijn moeder, ten dienste van de lokale gemeenschap. De kelders bewaren een gemetseld tongewelf dat op zichzelf al de bouwsolidezheid van die tijd verraadt. Diezelfde ruimtes waren van 1971 tot 1976 de zetel van de Caves Coopératives de Donnas, de coöperatie die voor de lokale wijn de eerste Denominazione di Origine Controllata (gecontroleerde oorsprongsbenaming) van de Valle d'Aosta verkreeg — een erkenning die de intrede markeerde van een bergproductie in het officiële Italiaanse stelsel van herkomstbescherming.

In het museum worden de traditionele gereedschappen bewaard die bij de wijnbouw werden gebruikt: instrumenten die in veel gevallen niet alleen tot de herinnering behoren, maar nog altijd in gebruik zijn in de terrasvormige wijngaarden van het gebied. Deze continuïteit tussen document en levende praktijk is misschien wel het element dat het museum onderscheidt van een gewone etnografische verzameling. De uitgestalde voorwerpen illustreren geen verdwenen ambacht, maar beschrijven gebaren die elk seizoen nog steeds op dezelfde hellingen worden herhaald.

De druivensoort die in Donnas wordt verbouwd, is de Nebbiolo, hier onder de lokale naam Picotener bekend. De wijn die daaruit ontstaat — de Donnas DOC — wordt in beperkte hoeveelheden geproduceerd, in verhouding tot de moeilijkheidsgraad van het terrein en de ambachtelijke schaal van de bewerkingen. Deze schaarste is geen commerciële beperking, maar een rechtstreeks gevolg van de morfologie van de plek: elke fles draagt de exacte maat van de inspanning in zich die nodig was om haar te verkrijgen.

Het museum functioneert als toegangspunt tot een breder begrip van het omliggende landschap. Wie de paden tussen de terrasvormige wijngaarden van Donnas volgt, herkent in de droge stenen muren en de lage pergola's dezelfde logica als in de instrumenten die in de kelders worden bewaard: oplossingen die in de loop van de tijd zijn ontwikkeld om een landbouwpraktijk aan te passen aan een omgeving die niets gratis geeft. De alpiene heroïsche wijnbouw is geen promotionele formule, maar de nauwkeurige beschrijving van een relatie tussen mens en gebied die in Donnas zichtbare en meetbare sporen heeft achtergelaten.