Museo dell'Olivo di Imperia

In de wijk Oneglia, langs de rivierhaven van de Calvo die de stad scheidt van haar alter ego Porto Maurizio, staat de historische zetel van de Fratelli Carli. Hier wilde Carlo Carli in 1992 een museum inrichten dat volledig gewijd is aan de olijfboom: geen gebaar van zelfrepresentatie, maar een daad van culturele teruggave aan een plant die eeuwenlang het landschap, de economie en het dagelijkse leven van westelijk Ligurië heeft gevormd.

Het Museo dell'Olivo Carlo Carli (Olijfmuseum Carlo Carli) is een van de weinige instellingen in Italië die rond dit ene onderwerp zijn opgebouwd, uitgewerkt in al zijn dimensies: botanisch, agrarisch, historisch, materieel. Het parcours doorloopt voorwerpen die een lange tijdspanne omspannen, van archeologische vondsten verbonden aan de vroegste vormen van teelt en persing in het antieke Middellandse Zeegebied, tot de werktuigen van de Liguriaanse boerentraditie. Amforen, olielampen, persen, meetinstrumenten voor olie: elk voorwerp draagt een techniek, een tijdperk, een precieze relatie tussen mens en plant met zich mee.

Ligurië is geen gemakkelijk land voor landbouw. De steile hellingen van het westen, terrasvormig aangelegd met de karakteristieke droogstenen muren die fasce worden genoemd, vergden generaties lang volhardend en geduldig werk om bebouwbare grond aan de kalksteen te ontworstelen. De olijfboom, met wortels die zich aan de rots kunnen vasthechten en met zijn droogtebestendigheid, werd de dominante teelt van deze kuststrook, en zijn aanwezigheid bepaalde niet alleen de plaatselijke economie maar ook de fysieke vorm van het gebied. Het museum geeft deze agrarische geschiedenis weer met de concreetheid van de werktuigen en de precisie van archiefdocumenten.

Wat deze plek onderscheidt van een eenvoudig depot van voorwerpen, is de samenhang van het culturele project dat erachter schuilgaat. Het parcours beperkt zich niet tot de productiedimensie, maar omvat ook de weergave van de olijfboom in kunst, literatuur en ritueel, en tekent zo de lijnen van een boom die door verschillende beschavingen heen een constante aanwezigheid heeft. De collectie omvat ook schilderijen en gravures die documenteren hoe de olijfboom deel is geworden van de visuele verbeelding van het Middellandse Zeegebied, ver voorbij zijn voedingsfunctie.

Het museum blijft buiten de grote toeristenstromen die de Riviera doorkruisen, en deze marginaliteit ten opzichte van de meer bezochte routes bewaart de juiste maat. Oneglia is een havenstad met een handelstraditie, met een eigen geschiedenis die verschilt van die van het naburige Porto Maurizio, en het museum voegt zich zonder gekunsteldheid in dit weefsel. Wie hier binnenkomt, vindt een plek waar de lokale geschiedenis met nauwgezetheid wordt behandeld, zonder haar te herleiden tot folklore of om te vormen tot spektakel.