Houtsnijwerk van Pretoro

Pretoro klampt zich vast aan de hellingen van de Maiella, zoals veel dorpen in de provincie Chieti: huizen van kalksteen, smalle steegjes, een horizon die oprijst naar de drieduizend meter van het massief. In deze bergomgeving van de Apennijnen, waar eeuwenlang alleen de rijkdommen beschikbaar waren die het gebied zelf bood — steen, bos, wol — was hout eerder een noodzaak dan een middel tot expressie. Beuken, esdoorns en haagbeuken van de Maiella kwamen de huizen binnen als gereedschap, huisraad, meubels: voorwerpen die iemand moest kunnen maken, en die iemand anders moest kunnen herstellen.

De traditie van het houtsnijwerk in Pretoro ontwikkelde zich binnen deze gesloten economie, kenmerkend voor de Abruzzese bergdorpen tot halverwege de twintigste eeuw. De meester-houtsnijders stonden niet los van de boeren- en herdersgemeenschap: het waren vaak dezelfde mannen die de cyclus van de seizoenen kenden, die wisten welk hout op welk moment van het jaar gekapt moest worden om barsten tijdens het drogen te voorkomen, welke houtsoort het beste bestand was tegen de vochtigheid van de stallen en welke zich leende voor fijn snijwerk. Deze kennis werd niet opgeschreven: ze ging over via het atelier, de observatie, de herhaling.

Wat de productie van deze ambachtslieden onderscheidt van eenvoudig timmerwerk is de aanwezigheid van het decoratieve gebaar: het snijwerk zelf, dat een glad oppervlak verandert in een veld van tekens. Geometrische motieven, plantaardige vormen, soms gestileerde dieren — een vormentaal die herderlijke invloeden en volksdevotie weerspiegelt, en die terug te vinden is in veel voorwerpen uit de Abruzzese materiële cultuur: spinrokkens, spillen, kisten, lijsten. In Pretoro heeft deze praktijk een continuïteit behouden die elders werd onderbroken door de ontvolking van de jaren zestig en zeventig.

Het dorp telt tegenwoordig maar een paar honderd inwoners, maar de aanwezigheid van actieve houtsnijders is nog altijd gedocumenteerd. De overdracht van het vak gebeurt nog steeds rechtstreeks, van persoon tot persoon, zonder tussenkomst van scholen of formele instituten. Het is een kwetsbare methode, die bij elke generatie het risico loopt af te breken als er niemand is om het opgebouwde te ontvangen. Toch is het ook dezelfde methode die deze technieken eeuwenlang heeft laten overleven, zich aanpassend zonder te verdwijnen.