Dolceacqua

De naam komt van ver: het Latijnse *villa dulciaca*, een landgoed uit de Romeinse tijd, afgeleid van de persoonsnaam Dulcius, dat zich in de eeuwen erna in het dialect samentrok tot *Dusäiga* en later weer uitgroeide tot het Italiaanse Dolceacqua. Het eerste document dat het dorp vermeldt, dateert uit 1151, toen de graven van Ventimiglia de eerste kern van het kasteel lieten bouwen op de rotssporn die de samenvloeiing van de beek Nervia beheerst. Daarvoor al, tussen de vijfde eeuw voor Christus en de vierde eeuw na Christus, werden de omliggende heuvels bewaakt door de Intemeli met hun *castellari* uit de ijzertijd — ruwe droogstenen structuren met concentrische muurringen, verspreid langs de waterscheiding tussen de valleien van de Nervia en de Roia. Die opeenvolging van lagen is nog altijd zichtbaar, als je weet waar je moet kijken.

Het kasteel kwam later in handen van de Doria, de Genuese dynastie die het eeuwenlang bezat en er het middelpunt van maakte van een klein leengoed in het achterland van Imperia. Wat er nu nog staat, is een imposante structuur met torens en muren die goed te zien zijn vanaf de voet ervan, vanaf de middeleeuwse boogbrug die de Nervia overspant en die het meest herkenbare beeld van het dorp vormt. Claude Monet schilderde de brug in januari 1884, tijdens zijn verblijf aan de Rivièra, en was er zo van onder de indruk dat hij er meerdere keren op terugkwam. Het schilderij bevindt zich nu in het Art Institute of Chicago.

Onder het kasteel ligt de *Téra*, de middeleeuwse kern van het dorp: een stelsel van *carugi* — de smalle steegjes die typisch zijn voor Ligurië — die zich vervlechten tot een compact weefsel, met lage bogen, leistenen trappen en enkele winkels. Het licht valt er schuin naar binnen, gefilterd door de omtrekken van de huizen. Het tempo dat deze ruimte oplegt, is onvermijdelijk traag: niet als sfeereffect, maar door de fysieke vorm zelf. Door de carugi van de Téra kun je niet snel lopen.

Een aanzienlijk deel van het gemeentelijke grondgebied is bedekt met wijngaarden van de Rossese, een autochtone druivensoort waaruit de Rossese di Dolceacqua DOC wordt gewonnen, een van de weinige rode wijnen van Ligurië met een eigen gecontroleerde oorsprongsbenaming. De wijngaarden groeien op steile terrassen, in de zon en geventileerd door de tramontana die vanaf de Alpi Marittime (Maritieme Alpen) naar beneden waait. De wijn die hieruit ontstaat, is subtiel, met een lichte structuur en een aromatisch profiel dat doet denken aan de mediterrane maquis. De productie is beperkt, de distributie buiten de streek blijft klein.

Dolceacqua ligt een handvol kilometers van de Franse grens en minder dan twintig van de kust, en toch behoort het tot een andere tijdsmaat. Het achterland van Imperia heeft die eigenschap: de afstand tot de zee wordt ook gemeten in decibel en in de dichtheid van menselijke aanwezigheid. Het dorp draagt de Bandiera Arancione (Oranje Vlag) van de Touring Club Italiano, een onderscheiding die wordt toegekend aan kleine plaatsen in het binnenland die voldoen aan criteria van milieukwaliteit en cultureel niveau. Het is een administratief gegeven, maar het zegt iets concreets over wat hier bewaard is gebleven — niet uit nostalgie, maar uit continuïteit.