Merengebied tussen Verbano en Ceresio

Tussen het Lago Maggiore en het Lago di Lugano strekt zich een deel van Lombardije uit dat de internationale geografische pers heeft aangeduid met de uitdrukking "Italian Lake District", een term die werd bedacht in een bekend artikel van National Geographic. Het gebied, dat grotendeels binnen de provincie Varese valt, laat zich niet herleiden tot de twee hoofdbekkens: rond het Verbano en het Ceresio liggen minstens een tiental kleinere meren die van deze opeenhoping van water een van de dichtste van heel Europa maken.

Het Lago di Varese, het Lago di Comabbio en het Lago di Monate vormen drie van de belangrijkste secundaire kernen, elk met een eigen ecologisch karakter. Het Lago di Monate wordt beschouwd als een van de helderste meren van Lombardije, met oligotroof water dat scherp afsteekt tegen de geschiedenis van eutrofiëring die het naburige Lago di Varese in de loop van de twintigste eeuw heeft gekend. Dit laatste meer, dat via het kanaal Brabbia verbonden is met het Lago Maggiore, heeft een oppervlakte van circa 14,8 vierkante kilometer en ligt in een dicht bevolkt bekken, waar de druk op het milieu decennialang saneringswerk heeft gevergd.

Het landschap dat deze waterpartijen met elkaar verbindt, is niet uniform. De hellingen van de Prealpen dalen met wisselende steilte naar de oevers en wisselen loofbossen — haagbeuken, eiken, kastanjes — af met stroken oevervegetatie waar rietvelden en elzenbroeken de grens tussen land en water markeren. De morenes die het hele gebied tijdens de ijstijden van het Pleistoceen vormgaven, hebben een zacht maar geaccidenteerd reliëf achtergelaten, met heuvels die de bekkens van elkaar scheiden en op een afstand van slechts enkele kilometers uiteenlopende microklimaten creëren.

Het Ceresio, het Lago di Lugano, neemt een bijzondere positie in: het meer is verdeeld tussen Italië en Zwitserland volgens een grens die dwars over het water loopt, met het schiereiland Campione d'Italia — een Italiaanse gemeente die als enclave binnen het Kanton Ticino ligt — als een van de merkwaardigste bestuurlijke anomalieën van de Europese cartografie. De diepte bereikt in het noordelijke bekken maximaal 288 meter, terwijl de zuidelijke arm, die de oevers van Porto Ceresio en Lavena Ponte Tresa in de provincie Varese bespoelt, aanzienlijk ondieper is en andere hydrologische kenmerken vertoont.

Wat dit gebied onderscheidt van de bekendere oever bij Como, is de stille gelaagdheid van de landschappen landinwaarts. Terwijl het Lago di Como al eeuwenlang een internationaal, goed gedocumenteerd publiek trekt, bewaren de kleinere meren van de streek rond Varese een terughoudender karakter, met meerdorpen die de meest ingrijpende gevolgen van het massatoerisme grotendeels bespaard zijn gebleven. Dit is niet het resultaat van een bewuste keuze, maar van een geografie die bereikbaarheid en zichtbaarheid anders heeft verdeeld, waardoor territoriale evenwichten intact zijn gebleven die elders onomkeerbaar zijn veranderd.