Chianalea di Scilla

Chianalea beslaat de zuidelijke punt van Scilla, in de gemeente in de provincie Reggio Calabria die uitkijkt op de Straat van Messina, en vormt de oudste kern van de hele nederzetting. Het stedelijk weefsel heeft zich rechtstreeks op de rotsen ontwikkeld, in een kuststrook waar de rots geen ruimte liet voor straten in de gewone betekenis van het woord: de steegjes die de wijk doorkruisen zijn vaak weinig meer dan doorgangen tussen de gevels, en op sommige plekken is water de enige verbinding tussen de woningen. De huizen rusten op de rotsblokken of klampen zich erop vast, met funcheringen die in bepaalde gevallen samenvallen met de zeelijn. De vergelijking met Venetië, die vaak terugkeert in de reisliteratuur, raakt een reëel structureel gegeven: net als in de lagunestad wordt de logica van de bebouwde ruimte hier bepaald door het water, niet door het land.

De oorsprong van het dorp verliest zich in een gelaagdheid van geschiedenis en mythologie die integraal deel uitmaakt van zijn identiteit. Scilla is de plek die Homerus, in de Odyssee, verbindt met het zeemonster Scilla — een wezen met zes koppen, traditioneel gesitueerd op een rots in de Straat — en deze vermenging van epische vertelling en werkelijke geografie heeft de plek meer dan tweeduizend jaar vergezeld. De antieke bron verwijst ook naar Pausanias, die in het mythologische verhaal de naam van de plek verbindt aan de figuur van Scilla, dochter van Nisus, koning van Megara. Los van de verschillende versies van de legende staat vast dat de Straat van Messina eeuwenlang een van de meest bevaren zeepassages van de Middellandse Zee is geweest, en Chianalea heeft die geschiedenis gedeeld als vissersgemeenschap, geworteld op dat precieze punt van doorvaart en gevaar.

De swaardvisvangst is de praktijk die meer dan enige andere de identiteit van de wijk door de eeuwen heen heeft getekend. De traditionele techniek, verbonden aan het gebruik van de feluca (een lange, smalle boot met een uitkijkmast), is tot in de moderne tijd in gebruik gebleven in de Straat, en in Chianalea is deze maritieme cultuur van generatie op generatie doorgegeven met een continuïteit die het bouwweefsel nog altijd weerspiegelt: de boten die onder de vensters afgemeerd liggen, de op het water uitgevende ruimtes op de begane grond, de indeling van de binnenruimtes die is bedacht voor wie van zee terugkeert.

In vergelijking met de moderne uitbreiding van de gemeente Scilla heeft Chianalea een aanzienlijke morfologische integriteit behouden. De wijk heeft de bouwkundige transformaties die andere delen van het gebied hebben getroffen niet ondergaan, en het silhouet van de huizen die zich in de Straat weerspiegelen is herkenbaar gebleven. Deze continuïteit is niet het resultaat van een geplande bewaring, maar eerder van een geografische omstandigheid die elke ingreep op schaal moeilijk heeft gemaakt: er is geen ruimte voor uitbreidingen, er zijn geen bebouwbare achterterreinen. De vorm van de plek was zijn bescherming.