Castelvecchio di Rocca Barbena

In het achterland van de provincie Savona, waar de Val Neva zich tussen de Apennijnse hellingen versmalt voordat ze zich naar de vlakte van Albenga opent, ligt Castelvecchio di Rocca Barbena op een rotsuitloper van ongeveer 420 meter boven de zeespiegel. De ligging is geen toeval: de plek beheerste historisch het knooppunt tussen de valleien Neva, Bormida en Tanaro, een doorgang die de markiezen van Clavesana al in de 11e eeuw als strategisch bepalend herkenden, toen zij er hun leengoed vestigden en op de top van de rots het kasteel liet bouwen. Rond die militaire structuur vormde zich tussen de 12e en de 13e eeuw geleidelijk de bebouwing die het dorp nog altijd kenmerkt.

De geschiedenis van het kasteel en de bijbehorende kern is ook een geschiedenis van wisselende machten. Met de neergang van de Clavesana en de opkomst van de familie Del Carretto verloor Castelvecchio geleidelijk aan belang ten gunste van het nabijgelegen leengoed Zuccarello, dat lager in het dal was gesticht. In 1623-1624 werd het dorp gekocht door de hertogen van Savoye, maar pas na een lang beleg door de Republiek Genua — in de tweede helft van de 17e eeuw — kwam er definitief een einde aan zijn feodale geschiedenis. Die opeenstapeling van machten heeft leesbare sporen in de steen achtergelaten: bewerkte portalen, tegen elkaar aan gebouwde torenhuizen, bogen die de bovenverdiepingen van gebouwen dragen en een stelsel van doorlopende overkappingen boven de onderliggende steegjes vormen.

Door de historische kern lopen betekent zich bewegen langs een reeks gewelven en doorgangen waardoor de grens tussen binnen en buiten bijna een conventie wordt. Porta Soprana, met zijn spitsboogvormige profiel, markeert de toegang tot het dorp en leidt naar een stratenpatroon dat, de vorm van de rots volgend, omhoog voert naar het kasteel. Op de piazza della Torre is nog de herinnering voelbaar aan de rechterlijke functie die daar in de middeleeuwen werd uitgeoefend; de gerestaureerde stenen wasplaatsen getuigen daarentegen van de alledaagse dimensie van het gemeenschapsleven. Het kasteel, nog altijd particulier eigendom, kan van binnen niet worden bezocht, maar zijn massa domineert het geheel met een aanwezigheid die geen bemiddeling nodig heeft.

Ten zuiden van het dorp begint het Sentiero di Ilaria del Carretto (pad van Ilaria del Carretto), dat via het gehucht Fontana en het kleine landelijke kerkje van San Giuseppe naar Zuccarello voert: een route die twee nederzettingen verbindt die door dezelfde feodale geschiedenis met elkaar samenhangen, en die door een landschap van mediterrane maquis en terrasvormige olijfgaarden loopt. Castelvecchio maakt deel uit van het netwerk van Borghi più belli d'Italia (de mooiste dorpen van Italië) en draagt de Bandiera Arancione (Oranje Vlag) van de Touring Club Italiano, erkenningen die de kwaliteit van het behoud bevestigen zonder het dorp tot een bestemming voor massatoerisme te hebben gemaakt. De afstand tot de kust — ongeveer vijftien kilometer van Albenga — en het ontbreken van grootschalige toeristische voorzieningen houden het dorp in een staat van relatieve rust, die integraal deel uitmaakt van zijn karakter.