Cammino dei Tre Villaggi

In de Tuscia van Viterbo, op korte afstand van de grote verkeersaders die door Noord-Latium lopen, ligt een gebied dat grotendeels buiten de gebaande paden van het georganiseerde toerisme is gebleven. Hier, tussen de kleiheuvels en de forre (diepe ravijnen) die door millennia van beekerosie zijn uitgesleten, slingert zich de Cammino dei Tre Villaggi (Pad van de Drie Dorpen) — een lus van ongeveer twintig kilometer die de dorpen Villa San Giovanni in Tuscia, Barbarano Romano en Blera verbindt, dwars door het Parco Regionale Marturanum (regionaal park Marturanum).

De route, ook bekend onder het acroniem C3V, wordt beschouwd als de kortste rondwandeling van Italië. Dankzij de cirkelvormige opzet is de tocht in één dag te voltooien, met start en finish in Villa San Giovanni in Tuscia, maar de beperkte afstand doet niets af aan de rijkdom van het doorkruiste landschap. Het Parco Marturanum herbergt Etruskische necropolen, holle wegen uitgehouwen in het tufsteen, oude bronnen, verlaten molens langs de beken, Romeinse bruggen en rotsgraven (columbaria). Het gebied is dun bevolkt: bossen en weilanden wisselen elkaar naadloos af, en de forre — die diepe insnijdingen die zo kenmerkend zijn voor de geomorfologie van Zuid-Etrurië — bieden doorkijkjes op een dichte, stille vegetatie.

Het landschap van de Tuscia draagt een historische gelaagdheid met zich mee die weinig andere streken in Latium met dezelfde continuïteit kunnen evenaren. De Etruskische holle wegen, corridors uitgehouwen in het vulkanische gesteente en soms meerdere meters diep, waren ooit verbindingsaders tussen de nederzettingen van de oudheid en vormen nog steeds delen van de route. Barbarano Romano en Blera bewaren in hun directe omgeving getuigenissen van deze eeuwenoude aanwezigheid, terwijl de historische centra een compacte middeleeuwse architectuur behouden, grotendeels opgetrokken uit lokaal tufsteen.

De route heeft een eigen credenziale (pelgrimspaspoort) — de Credenziale Etrusca — die wandelaars in de doorkruiste dorpen kunnen laten afstempelen, volgens een praktijk die inmiddels gangbaar is op de nieuwe generatie Italiaanse pelgrimsroutes. Het initiatief komt voort uit de wens van de lokale gemeenschappen om een lichte infrastructuur te creëren die aandacht kan vestigen op een gebied dat officiële gidsen nog maar fragmentarisch documenteren. Deze relatieve afwezigheid in de vakliteratuur heeft tot nu toe het ingetogen karakter van de route bewaard, waardoor het aantal bezoekers laag blijft in vergelijking met de grote nationale pelgrimsroutes.