Cammino dei Borghi Silenti

Tussen het Lago di Corbara en de Monti Amerini, in de provincie Terni, ligt een negentig kilometer lange rondwandeling die geen zichtbaarheid zoekt. Het Cammino dei Borghi Silenti (pad van de stille dorpen) ontstond in 2019 uit een idee van Marco Fioroni van Amerini Trekking, en bestaat uit vijf etappes rond de Monte Croce Serra, dwars door een deel van Umbrië dat de grote stromen pelgrims en toeristen doorgaans links laten liggen. Het is niet de Via di Francesco, evenmin het Cammino di San Benedetto — routes die de last dragen van eeuwenoude devotie en een gevestigd publiek. Dit is iets recenters en, in zekere zin, kwetsbaarders: een poging om een netwerk van gastvrijheid en betekenis op te bouwen rond plekken die dreigen te vervallen tot vergetelheid.

De route raakt kleinschalige middeleeuwse dorpen aan, waaronder Montecchio, dat op een heuvel ligt met uitzicht over de vallei van de Tiber. De ringmuren en smalle stegen bewaren een historische gelaagdheid die minstens teruggaat tot 1165, toen de familie Chiaravalle uit Todi zich er vestigde na de strijd tussen Welfen en Ghibellijnen. In de eeuwen daarna kwam het dorp achtereenvolgens onder controle van de Alviano's, de Baschi's, de Colonna's, de Atti van Todi en ten slotte, vanaf 1607, de Corsini's. Nog eerder, in de preromeinse tijd, was het gebied al bewoond, zoals blijkt uit de Necropoli del Vallone di San Lorenzo, ontdekt in de tweede helft van de negentiende eeuw door de archeoloog Domenico Golini. Langs deze wegen lopen betekent lagen van tijd doorkruisen die zelden opduiken in de gewone toeristische verhalen.

Het landschap dat de tocht begeleidt, wisselt wijngaarden af met bossen en gebieden die nog vrij zijn van zichtbare infrastructuur. De keuze voor een ringroute — met start en finish in Tenaglie — is niet alleen praktisch: ze geeft de route een geografische en symbolische samenhang, die van een gebied dat op zichzelf terugvouwt, dat niet naar een extern doel toewerkt maar uitnodigt om een afgebakend stuk wereld met aanhoudende aandacht te leren kennen. De vijf etappes zijn ook in vier of drie dagen te lopen voor wie goed getraind is, maar de opbouw van de tocht lijkt bedacht voor wie het tempo aanvaardt dat het terrein oplegt.

Wat deze route onderscheidt van een gewone wandeltocht, is de relationele dimensie die eraan ten grondslag ligt. De gastvrijheid in de doorkruiste dorpen is geen anonieme dienst: het is het punt waarop de tocht ophoudt louter beweging in de ruimte te zijn en verandert in contact met mensen die daar het hele jaar door wonen, buiten elk toeristisch seizoen om. Dit is een kenmerk dat het Cammino dei Borghi Silenti deelt met de grote Europese routes — de verwijzing naar het Cammino di Santiago komt vaak terug bij wie het heeft gelopen — maar hier krijgt het een veel kleinschaliger vorm, waarin elke ontmoeting een groter specifiek gewicht heeft juist omdat ze niet verwatert in de massa.