Badolato

Badolato ligt op een heuvelrug in het binnenland van de provincie Catanzaro, op enkele kilometers van de Ionische kust, op een hoogte waarvan men tegelijk uitzicht heeft op de wateren van de Ionische Zee en de bergen van de Aspromonte. Het middeleeuwse dorp — volgens historische bronnen gesticht rond het jaar duizend — is gebouwd volgens een stedenbouwkundig patroon dat zijn oorspronkelijke structuur heeft behouden: nauwe steegjes, stenen trappen, adellijke paleizen met bewerkte portalen, kerken die de knooppunten van de bebouwing markeren. Het aantal inwoners van de historische kern is in de loop der decennia afgenomen, zoals met veel Calabrese dorpen in het binnenland is gebeurd, waardoor veel woningen leeg en stil zijn achtergebleven.

Het was precies deze geleidelijke ontvolking die in 1997 het startpunt vormde van een episode die is blijven voortleven in het Italiaanse collectieve geheugen. Toen een schip met ongeveer tweehonderd Kurdische vluchtelingen aan boord aanmeerde bij de nabijgelegen kust, stelde de toenmalige burgemeester van Badolato voor om een deel van deze migranten onderdak te bieden in de onbewoonde historische kern, door leegstaande huizen als tijdelijk verblijf aan te bieden. Het initiatief was een van de eerste in Italië dat de opvangnoodsituatie probeerde te combineren met het probleem van de ontvolking van dorpen, en kreeg nationale en internationale aandacht, waardoor Badolato een referentiepunt werd in het debat over herbevolkingsbeleid. Het model leidde niet tot een blijvende, langdurige vestiging, maar de weerklank ervan bleef bestaan, en het dorp werd in de decennia daarna telkens opnieuw genoemd wanneer dit thema terugkeerde in het publieke debat.

De historische kern bewaart verschillende opmerkelijke architecturale elementen. De Chiesa di San Domenico (kerk), het Convento dei Domenicani (dominicanenklooster) en de Chiesa dell'Immacolata (kerk) zijn enkele van de religieuze gebouwen die het silhouet van het dorp bepalen. De adellijke paleizen — waaronder Palazzo Marullo en andere historische woningen — getuigen van een sociale gelaagdheid die Badolato in de Middeleeuwen en de vroegmoderne tijd tot een centrum van zeker belang voor de omliggende streek had gemaakt. Het stadsbeeld is niet dat van een plek die voor het toerisme is gerestaureerd: de sporen van de tijd zijn zichtbaar in de gevels, in de verweerde stenen, in de deuren die al jaren niet meer opengaan.

De geografische ligging van het dorp bepaalt ook het karakter van de beleving. Vanaf bepaalde punten in de historische kern is de zeelijn in de verte zichtbaar, terwijl zich aan de achterzijde de bosrijke hellingen van het binnenland van Catanzaro openen. Badolato Marina, de kustplaats die na de oorlog ontstond om te voorzien in de behoeften van wie naar de vlakte trok, is vandaag het bevolkingsrijkste deel van de gemeente, met ongeveer drieduizend inwoners tegenover de enkele honderden van het oude dorp. Deze tweeledigheid — het oude dorp in de hoogte en de marina in het lager gelegen gebied — is een structuur die veel Calabrese nederzettingen gemeen hebben, maar in Badolato krijgt ze een bijzondere, bijna verklarende zichtbaarheid, door de fysieke en demografische afstand tussen de twee kernen.