Taverna di Cantalupo en de vlakte van de Matese

De vlakte die zich uitstrekt rond Taverna di Cantalupo behoort tot dat deel van het binnenland van Molise waar het landschap nooit door ingrijpende externe druk is hertekend. Als frazione (gehucht) van de gemeente Cantalupo nel Sannio, in de provincie Isernia, neemt het een scharnierpositie in tussen de hoogten van de Matese en de dalen die afdalen naar de Biferno, in een gebied waar de hoogte zich stabiliseert op een open hoogvlakte, doorkruist door wind en stiltes die de seizoenen wel vormgeven maar nooit onderbreken.

Het landschap is dat van een landbouw die nooit de industriële schaal heeft gezocht: kleine bebouwde percelen wisselen af met weiden die de natuurlijke glooiingen van de bodem volgen, en de verspreide woningen respecteren die oude vestigingslogica waarbij elke constructie in de eerste plaats reageert op de morfologie van het terrein. Er is geen compact centrum, geen plein dat alles samenbrengt en ordent: het gehucht is verspreid langs de doorgaande routes, als een nederzetting die zichzelf altijd heeft gedacht in termen van beweging, van doortocht, van verbinding tussen plaatsen, meer dan als eindbestemming.

Deze aanleg voor doortocht is niet toevallig. Het binnenland van Molise wordt doorsneden door een netwerk van tratturi (traditionele veedrijfpaden) en paden die eeuwenlang de transhumance tussen de vlaktes van Puglia en de bergweiden van de Apennijnen regelden. Taverna di Cantalupo ligt langs een van deze doorgaande assen, en de naam zelf — taverna, pleisterplaats — geeft precies de historische functie weer die de plek vervulde voor de herders en reizigers die dit deel van de Sannio doorkruisten. Het gebied bewaart die stille gelaagdheid die niet van de gevels valt af te lezen, maar van de manier waarop de routes zich over het terrein aftekenen.

Vandaag maakt de Matese, die als achtergrond dient voor deze vlakte, deel uit van het Parco Regionale del Matese (regionaal park van de Matese), ingesteld door de regio Molise, en die aanwezigheid bepaalt het ecologische karakter van het hele gebied: beukenbossen en Italiaanse eikenbossen op de hogere hellingen, hooggelegen graslanden, een biodiversiteit die zich juist heeft weten te handhaven omdat de menselijke druk beperkt is gebleven. Cantalupo nel Sannio telt slechts enkele honderden inwoners, en het gehucht zelf is nog dunner bevolkt: cijfers die in deze context neerkomen op een vorm van onbedoeld behoud.

Wie deze vlakte doorkruist op een ochtend in oktober, wanneer het strijklicht elke plooi van het terrein onthult en de lucht al de kou van de duizend meter met zich meedraagt, staat voor een landschap dat geen uitleg nodig heeft. Het is er gewoon, in zijn eigen maat, met grenzen bepaald door de bergkammen en een openheid naar een hemel die in Molise anders weegt dan elders.