Castellaro Lagusello

In de vlakte van Mantua die afdaalt naar de morene-heuvels van de Garda, bewaart de gemeente Monzambano een van de best behouden middeleeuwse nederzettingsstructuren van Oost-Lombardije. Castellaro Lagusello — de naam zelf vat de dubbele aard samen, die van vestingwerk en waterspiegel — presenteert zich als een vrijwel intacte ommuring die een kleine kern van boerderijen omsluit, twee landelijke gebouwen uit de middeleeuwen en de restanten van een kasteel, dit alles gelegen aan een klein meer van morene-oorsprong waarvan de plattegrond, van boven gezien, een hartvorm tekent.

De geschiedenis van het dorp gaat terug tot de elfde en twaalfde eeuw, toen de Scaligeri, heersers van Verona, het kasteel lieten bouwen om een gebied van groot strategisch belang te bewaken, gelegen op het kruispunt van de invloedssferen van enkele van de belangrijkste machten van de Povlakte. In de eeuwen daarna werd Castellaro Lagusello betwist tussen de Scaligeri zelf, de Visconti, de Gonzaga en de Republiek Venetië — een opeenvolging van overgangen die de beweeglijkheid van de politieke grenzen in dit gebied tussen de veertiende en vijftiende eeuw weerspiegelt. In de zeventiende eeuw droeg de Serenissima het complex over aan de graven Arrighi, en met die overgang verloren de verdedigingsstructuren geleidelijk hun oorspronkelijke functie. Bewaard zijn echter de ommuring met vier torens, enkele delen van de rondgang en de twee landelijke huizen die nog altijd de binnenstructuur van het dorp bepalen.

Wat Castellaro Lagusello onderscheidt binnen het geheel van ommuurde dorpen van de Povlakte, is de mate van zijn bewaring. Het geheel is niet herbouwd of opnieuw geïnterpreteerd: de lacunes zijn lacunes, de blootliggende bakstenen dragen het teken van de tijd zonder restauraties die de lezing ervan veranderen. Het kleine meer, omzoomd met rietkraag, valt binnen het Natuurreservaat Castellaro Lagusello (Riserva Naturale di Castellaro Lagusello), dat op zijn beurt deel uitmaakt van het Parco del Mincio. Het particuliere beheer van het gebied heeft ecologische omstandigheden in stand gehouden die gunstig zijn voor de spontane flora, waaronder verschillende soorten wilde orchideeën die in het voorjaar bloeien in de omliggende weiden.

Het dorp behoort tot de gemeente Monzambano, in de provincie Mantua, en bevindt zich op een geografische positie die het buiten de belangrijkste toeristische routes van het Gardameer houdt, ook al ligt het op enkele kilometers van het meer. Deze marginale positie ten opzichte van de bezoekersstromen heeft er in de loop der decennia aan bijgedragen het uiterlijk van het dorp te behouden. De straten binnen de muren zijn smal, het aantal inwoners gering, de stilte meetbaar. Het is een nederzetting waar de geschiedenis doorheen is getrokken zonder haar ooit volledig te veranderen, en die de geografie heeft beschermd zonder haar te isoleren.