Carnevale di Sappada — Vosenòcht

Sappada ligt in het hooggelegen dal van de Piave, op de grens tussen Friuli-Venezia Giulia en Veneto, op meer dan elfhonderd meter hoogte. Het dorp heeft middeleeuwse Germaanse oorsprong en behoudt tot op de dag van vandaag een eigen taal, het plodarisch, een variant van het oud-Beiers die de kolonisten waarschijnlijk tussen de 12e en 13e eeuw met zich meebrachten. Deze taalkundige continuïteit is geen museumstuk: het plodarisch wordt in het dagelijks leven door een deel van de gemeenschap gesproken en vormt de bodem waarop de Vosenòcht — het carnaval van Sappada — vorm heeft gekregen en zich eeuwenlang heeft doorgegeven.

De naam van het feest zelf komt uit die taal: Vosenòcht duidt de nacht, of de tijd, van de rituele dwaasheid aan, een tijdspanne waarin de gemeenschap de gewone hiërarchieën opschort en ze opnieuw opvoert door middel van gecodificeerde maskers. De centrale figuur is de Rollate, een personage dat kleding van dierenhuiden draagt en zware koebellen aan het lichaam heeft hangen. Het geluid dat door zijn tred wordt geproduceerd heeft een precieze functie binnen de agrarische riten van precristelijke oorsprong waarnaar het masker verwijst: de winterse geesten verjagen, het ontwaken van de aarde stimuleren. Het gaat niet om een moderne folkloristische reconstructie, maar om een praktijk die eeuwen van Alpengeschiedenis heeft doorstaan zonder haar wezenlijke structuur te verliezen.

De optocht van de Vosenòcht trekt door de contrade van Sappada — de plodn, de afzonderlijke woonkernen waaruit het dorp is opgebouwd — volgens een orde die zelf onderdeel is van het ritueel. De maskers bewegen zich in groep, met respect voor rollen die binnen de families en de gemeenschap zijn doorgegeven. Overtreding is toegestaan, maar binnen grenzen die door iedereen worden erkend: het is een gecodificeerde overtreding, die het sociale weefsel versterkt in plaats van het te verscheuren. Dit evenwicht tussen vrijheid en regel is een van de kenmerken die het carnaval van Sappada onderscheiden van de carnavals in de vlakte, waar het spektakel de neiging heeft om de voorrang te krijgen boven de gemeenschapsdimensie.

Wat de Vosenòcht tot een studiegeval maakt binnen het panorama van de Italiaanse Alpentradities, is haar grenspositie — geografisch, taalkundig, cultureel. Sappada behoort niet volledig tot het Friulaanse, noch tot het Venetiaanse gebied, en haar carnavalstraditie laat zich tot geen van beide contexten herleiden. Ze staat qua structuur en geest juist dichter bij de tradities van de Duitstalige valleien van Tirol en de oostelijke Alpenboog. Deze andersheid is niet geïsoleerd gebleven: de gemeenschap van Sappada heeft betrekkingen onderhouden met andere Duitstalige dorpen in de Alpen, en heeft zo in de loop van de tijd een netwerk van culturele verwantschappen opgebouwd dat de bestuurlijke grenzen overschrijdt.