Cammino dell'Anima sui Peloritani

De Cammino dell'Anima ontstaat uit een oude devotionele as: die welke, langs de bergrug van de Monti Peloritani, twee mariale bedevaartsoorden in het noordoosten van Sicilië verbindt. Aan de ene kant het Santuario di Dinnammare, gelegen op de hoogten die Messina en de Stretto (de Straat van Messina) domineren, waar de traditie van de verering van de Madonna teruggaat op eeuwen van lokale pelgrimstochten. Aan de andere kant het Santuario di Tindari, op het voorgebergte met uitzicht op de Tyrreense Zee, bewaarplaats van een van de meest vereerde iconen van het eiland: de Madonna Nera, wier houten afbeelding van oosterse oorsprong centraal staat in een volksdevotie die minstens sinds de middeleeuwen ononderbroken voortduurt. Tussen deze twee polen doorkruisen ongeveer 125 kilometer route, verdeeld over zes etappes, een Sicilië dat de gangbare circuits niet bereiken.

De route verloopt volledig over de Dorsale Peloritana, het bergmassief dat de noordelijke ruggengraat vormt van het gebied rond Messina, een uiterste uitloper van de Calabrische Apennijnen aan de andere kant van de Stretto. Het landschap is dat van een binnenland dat grotendeels buiten de naoorlogse veranderingen is gebleven: eiken- en kastanjebossen, kammen waar open weidegrond afwisselt met mediterrane maquis, valleien doorkruist door seizoensgebonden beken. De dorpen die de route doorkruist — Fiumedinisi, Mandanici, Antillo, Novara di Sicilia, Tripi — zijn kleine centra, sommige met minder dan duizend inwoners, waar de architectuur in plaatselijke steen en de middeleeuwse stedenbouwkundige structuur intact zijn gebleven, niet uit behoudsgezinde keuze maar door de eenvoudige afwezigheid van demografische en toeristische druk. Novara di Sicilia staat in het bijzonder bekend om zijn ligging op een rotssporn en om de tradities rond de productie van maiorchino, een gerijpte schapenkaas die tot het Siciliaanse zuivelerfgoed behoort.

De folkloristische en devotionele dimensie van de route is geen verhalende toevoeging: het is de structurele reden waarom dit traject bestaat. De Peloritani rond Messina waren eeuwenlang een gebied van transhumance, votiefprocessies, patroonsfeesten verbonden aan de landbouwkalender. Elk dorp bewaart zijn eigen gelaagdheid van rituelen: de feesten van de Madonna in augustus, de lentesmeekbeden, de devoties tot de beschermheiligen van het vee. De route doorkruist deze sacrale geografie door letterlijk van de ene cultusplaats naar de andere te lopen, deels langs trajecten die de plaatselijke pelgrims te voet aflegden voordat geasfalteerde wegen de trage voortgang overbodig maakten. De Madonna Nera van Tindari, het uiteindelijke doel, is het voorwerp van een bedevaart die vandaag nog gelovigen uit heel Sicilië en Calabrië aantrekt, met een continuïteit die de eeuwen zonder onderbreking overspant.

Het traject past in een moment waarin de Italiaanse pelgrimsroutes, na het voorbeeld van Compostela, een eigen regionale identiteit hebben gevonden. De Cammino dell'Anima herhaalt geen Noord-Europese schema's: het ritme is mediterraan, getekend door het intense licht, de watertekorten in de zomermaanden, de concentratie van geschiedenis in geografisch beperkte ruimtes. Tripi, laatste etappe voor Tindari, ligt in de nabijheid van het antieke Abacaenum, een Siculo-Griekse stad waarvan sporen bewaard zijn gebleven in het omliggende gebied. De overlapping van Griekse, Normandische, Spaanse en boerentijd is een constante in dit deel van Sicilië, en het trage tempo van de wandelaar is misschien de enige snelheid die toelaat het met de nodige aandacht waar te nemen.