Aglianico del Vulture

De naam zelf draagt zijn eigen geschiedenis in zich. Aglianico komt waarschijnlijk van de term "Hellenico", een taalkundig spoor van de Griekse oorsprong van de wijnstok, die door Helleense kolonisten naar de kusten van Magna Graecia werd gebracht en vervolgens landinwaarts optrok tot aan de hellingen van de Monte Vulture, in het huidige noordelijke Basilicata. Venosa — het antieke Romeinse Venusia, geboortestad van Horatius — is het zwaartepunt van dit productiegebied, samen met een reeks omliggende gemeenten zoals Rionero in Vulture, Barile, Rapolla en Melfi, allemaal opgenomen in het DOC-gebied dat in 1971 werd ingesteld en in 2010 werd verheven tot DOCG onder de benaming Aglianico del Vulture Superiore.

De Vulture is een dode vulkaan waarvan de laatste activiteit ongeveer 130.000 jaar geleden plaatsvond. Wat overblijft is een landschap van kraters gevuld met meren — de meren van Monticchio — en een bodem van basaltische en tufsteenachtige oorsprong die de wijnen een uitgesproken mineraliteit geeft, moeilijk elders te evenaren. De wijngaarden liggen op hoogtes tussen 200 en 700 meter boven zeeniveau, met temperatuurverschillen tussen dag en nacht die de rijping van de druiven vertragen en de natuurlijke zuurgraad van de tros behouden. Aglianico is een laat rijpende wijnstok: de oogst strekt zich vaak uit tot ver in november, wanneer de wijngaarden in de vlakte al weken stil liggen.

De wijn die hieruit voortkomt is gestructureerd, met dichte tannines en een uitgesproken zuurgraad die hem geschikt maken voor lange rijping. Bij de Superiore-versies schrijft de richtlijn een minimale rijping van drie jaar voor, waarvan ten minste één jaar op hout. Met de tijd evolueert de kleur van robijnrood naar granaatrode tinten, en het aromaprofiel ontplooit zich in noten van donker fruit, specerijen, tabak en ijzerhoudende aarde — diezelfde vulkanische grond die zichtbaar is in de doorsnedes langs de landweggetjes, zwart en compact als grafiet.

De moderne productiegeschiedenis van dit gebied heeft een precieze datum: 1957, het jaar waarin de Cantina di Venosa werd opgericht, een coöperatie ontstaan uit het initiatief van 27 leden en gegroeid tot vandaag ongeveer 350 producenten op een oppervlakte van 800 hectare. Naast de coöperatieve bedrijven hebben zich in de loop van de decennia particuliere wijnhuizen van verschillende omvang gevestigd, verspreid over Venosa, Rionero in Vulture en de gemeenten van het gebied. Het territorium heeft zo een productieketen opgebouwd die reikt van de kleine familiewijngaard tot de gestructureerde productie voor export, zonder dat de twee niveaus elkaar uitsluiten.

Venosa zelf verdient een eigen verhaal, los van de wijn die het omgeeft. De stad bewaart een gelaagd historisch centrum — Romeinse resten, een Aragonees kasteel uit de 15e eeuw, de onafgewerkte Normandische kerk die bekendstaat als "Incompiuta" (de Onvoltooide) — en draagt de herinnering aan een strategische positie die haar tot militaire zetel in de Romeinse tijd maakte, een Normandische voorpost in de Middeleeuwen, en later toneel van banditisme in de negentiende eeuw tussen de bossen van de Vulture. Wijn en landschap zijn hier onlosmakelijk verbonden met deze opeenstapeling van geschiedenissen, en het een is niet volledig te begrijpen zonder het ander.