Villa d'Ayala Valva

In het achterland van de provincie Salerno, langs de hoge Sele-vallei, ligt het dorp Valva op een landtong die uitkijkt over de gehele vallei. Het dorp bewaart nog de middeleeuwse verdedigingsstructuur — smalle steegjes, huizen die tegen de rots aan zijn gebouwd, een stedenbouwkundige logica die ooit ontstond om Saraceense invallen te weerstaan — en blijft grotendeels buiten de stromen die de Campaanse kust of de grote archeologische sites van de regio doorkruisen. In deze context van het stille, door lagen geschiedenis doortrokken binnenland van Campanië ligt Villa d'Ayala.

De villa staat net buiten de historische kern van het dorp en behoort tot de traditie van de zuidelijke adellijke woningen: tegelijk vesting en residentie, zoals vaak gebeurde in het feodale Mezzogiorno (Zuid-Italië), waar defensieve en representatieve functies samensmolten in één en dezelfde architectuur. Het eigendom is verbonden aan de familie d'Ayala, en het complex omvat een park van ongeveer zeventien hectare, wellicht het best gedocumenteerde deel van de site. Binnen het park bevinden zich twee Italiaanse tuinen versierd met beelden, een gemengd hakhoutbos met steeneiken, magnolia's en esdoorns doorsneden door lanen, en het zogeheten Teatrino di Verzura (groen openluchttheater) — een achttiende-eeuwse plantaardige tuinstructuur, zeldzaam binnen het Campaanse landschap. De tuinen van de villa worden gerekend tot de belangrijkste van Italië in deze categorie.

De geschiedenis van de plek draagt ook sporen van de twintigste eeuw. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Valva gekozen als hoofdkwartier door de Duitse generaal Albert Kesselring, en later bezet door Amerikaanse troepen: een opeenvolging die veel zegt over de strategische positie van deze hoek van de Apennijnen, zichtbaar en tegelijk afgelegen. De aardbeving van 1980 trof het dorp zwaar, zoals grote delen van Irpinia en de provincie Salerno, en liet sporen achter die het gebied nog altijd met zich meedraagt.

Wat Villa d'Ayala tot een bijzonder geval maakt binnen het Campaanse erfgoed, is de afstand — geografisch en cultureel — tot de gevestigde routes. Campanië is een regio die gewend is de aandacht te richten op Pompeii, de Amalfikust, de kustlijn van Cilento. Het binnenland, met zijn Apennijnse dorpen, zijn adellijke woningen en zijn landschappen getekend door de Monte Marzano en de Monte delle Rose, blijft grotendeels buiten dat verhaal. Villa d'Ayala en haar park vormen een plek waar architectuur, adellijke geschiedenis en tuincultuur samenkomen in een context die nog geen vaste plaats heeft gevonden in de verbeelding van het Italiaanse erfgoed.