Via Lauretana di Macereto

Valfornace is een gemeente in het Maceratese, ontstaan in 2017 uit de fusie van Pievebovigliana en Fiordimonte, twee dorpen die de centrale Apennijnen eeuwenlang nauw verbonden hielden langs de doorgangswegen naar Umbrië. Eerst een Romeinse pleisterplaats op deze routes, dan een benedictijnse voorpost, dan onder heerschappij van de Da Varano: het gebied draagt gelaagdheden die zich niet aankondigen, maar afleesbaar zijn in het landschap en in de kleinschalige bebouwing, in de parochiekerken en in de gemeentelijke musea die materiaal bewaren van de prehistorie tot de twintigste eeuw.

Vanuit Pievebovigliana vertrekt een van de tracés van de Via Lauretana di Macereto, een devotietocht die door het hoge heuvelland van het Maceratese loopt in de richting van Pieve Torina, langs kleinere dorpen die getekend zijn door de religieuze traditie van de Apennijnen. De naam verwijst naar de lauretaanse devotie die eeuwenlang pelgrims door het binnenland van de Marche voerde naar het Heiligdom van het Heilige Huis van Nazareth in Loreto, in de provincie Ancona. Deze bergaftakking vormt het stilste deel ervan: niet de hoofdroute tussen Macerata en de kust, maar de tak die opklimt naar de weidegronden, waar het devotieverkeer trager werd en het landschap opener.

Het grondgebied van Valfornace neemt een scharnierpositie in tussen twee verschillende landschapstypen. Naar het oosten dalen de valleien af naar de vlakte van de Marche; naar het westen kondigen de weidegronden op middelhoogte de bergen van het Nationaal Park Monti Sibillini aan, waarvan een deel van de gemeente uitmaakt. Deze dubbele oriëntatie vertaalt zich in een landschap dat binnen enkele kilometers van register verandert: bebouwde velden, wintereikenbossen, hooggelegen graslanden, met landelijke nederzettingen die de schaal van de historische Apennijnse bebouwing behouden.

De route kruist de Anello dei piccoli borghi (Ring van de kleine dorpen), een netwerk van routes dat de kleinere centra van het binnenland van Macerata met elkaar verbindt. Wie de Via Lauretana di Macereto te voet aflegt, ontdekt een ritme dat meer door de topografie dan door toeristische organisatie wordt bepaald: de hoogteverschillen zijn de reële hoogteverschillen van de Apennijnen, de rustpunten vallen samen met de doorkruiste dorpen, en de parochiekerk van Santa Maria Assunta in Pievebovigliana — een romaans bouwwerk met neoclassiek interieur en een in 1930 herontdekte crypte — is een van de architectonische oriëntatiepunten langs de route. Geen geïsoleerd monument, maar een knooppunt in een netwerk van kleinere religieuze gebouwen die het tracé markeren met de regelmaat die eigen is aan historische pelgrimsroutes.

Wat dit gebied biedt aan wie het langzaam doorkruist, is vooral de maat: beperkte afstanden, toegankelijke hoogtes, een bouwkundig en landschappelijk erfgoed dat geen interpretatieve bemiddeling nodig heeft om waargenomen te worden. Het binnenland van de Marche is in deze hoogtezone buiten de gevestigde circuits gebleven, niet uit gebrek aan inhoud, maar door een combinatie van geografische ligging en een gebrekkige verhalende infrastructuur. De Via Lauretana di Macereto is, onder meer, een poging om leesbaarheid terug te geven aan een route die al bestond voordat iemand eraan dacht haar te promoten.