Tessitura artigianale di Samugheo

Samugheo ligt in de historische streek Mandrolisai, in de provincie Oristano, langs de grenslijn die ooit de Campidano van de Barbagia scheidde en die in de lokale overlevering wordt aangeduid als "poort van de Barbagia". Het dorp telt iets meer dan drieduizend inwoners en is grotendeels gebouwd met de grijsroze trachiet die uit de omliggende heuvels wordt gewonnen — hetzelfde materiaal dat ook terugkomt in de samenhang van de producten uit de lokale werkplaatsen. Dat is geen toeval: in Samugheo spreken het gebied en het ambacht al eeuwenlang dezelfde taal.

De textieltraditie van het dorp is vooral verbonden met twee onderscheiden technieken. De eerste is de bewerking "a pibiones", een Sardijnse term voor de kleine, korrelachtige verhoogde knopen die geometrische motieven op het oppervlak van het tapijt vormen: elk punt wordt met de hand aangebracht, één voor één, op een ketting die al op het weefgetouw is gespannen. De tweede is het traditionele weven op het getouw, met patronen die mondeling en door observatie zijn doorgegeven, waarbij kleuren en verhoudingen van de motieven van familie tot familie en van werkplaats tot werkplaats verschillen. Het resultaat zijn weefsels — tapijten, wandkleden, linnengoed voor de bruidsschat — waarin de geometrie geen toegevoegde versiering is, maar de structuur van het weefsel zelf.

Het MURATS, het enige regionale museum voor Sardijnse textielkunst, is gevestigd in Samugheo en toont werken die de ontwikkeling van deze technieken op het eiland documenteren. Elk jaar, tussen september en oktober, is het dorp gastheer van Tessingiu, een tentoonstelling van Sardijnse ambachtskunst in de voormalige coöperatieve wijnkelder, waar zo'n zeventig ambachtslieden uit heel Sardinië samenkomen. Het evenement is geen doorsnee beurs: het is het moment waarop de textielproductie van het dorp zich meet met de rest van de eilandtraditie en met een publiek van kopers, ontwerpers en professionals uit de sector.

Sommige werkplaatsen in Samugheo hebben er de afgelopen decennia voor gekozen om naast de traditionele weefgetouwen ook computergestuurde machines in te zetten, zonder de handmatige afwerking los te laten. Het bedrijf Maria Antonia Orrù, opgericht in 1981, werkt met meer dan twintig weefgetouwen en werkt samen met Sardijnse, nationale en internationale ontwerpers, en brengt zijn producten op markten van Australië tot de Verenigde Arabische Emiraten tot de Verenigde Staten. Dit traject staat niet op zichzelf: het is een concreet antwoord op de druk van de industriële textielmarkt, die de ambachtelijke productie in veel andere delen van Italië drastisch heeft teruggebracht, terwijl in Samugheo de werkplaatsen open en actief zijn gebleven.

Wat Samugheo onderscheidt van andere ambachtscentra is de niet-museale continuïteit van de productie: de weefgetouwen draaien, de weefsters werken, de producten verlaten de werkplaatsen om verkocht en gebruikt te worden. De erkenning als Borgo Autentico d'Italia (Authentiek Dorp van Italië) heeft een identiteit geformaliseerd die het dorp niet voor het toerisme had opgebouwd, maar die al bestond als dagelijkse praktijk. De trachiet van de huizen, de muurschilderingen op de gevels, het ritme van het hout van de weefgetouwen: het zijn elementen van hetzelfde landschap, waarin het vak geen bewaarde herinnering is, maar een lopende bezigheid.