Parco Regionale di Gallipoli Cognato e Piccole Dolomiti Lucane

Tussen de provincies Matera en Potenza strekt het Parco Regionale di Gallipoli Cognato e Piccole Dolomiti Lucane zich uit over ongeveer 27.000 hectare, een gebied waarin twee op het eerste gezicht bijna onverenigbare landschappen samenkomen. Aan de ene kant het bos van Gallipoli Cognato, een van de meest ongerepte en aaneengesloten cerreto's (eikenbossen van de wintereik, cerro) van Zuid-Italië, met eeuwenoude bomen die een gesloten gewelf vormen dat het licht en de stilte daaronder verandert. Aan de andere kant de Piccole Dolomiti Lucane, een stelsel van kalkstenen pinakels en kammen dat zich abrupt verheft boven de dorpen Pietrapertosa en Castelmezzano, met een verticaliteit die scherp afsteekt tegen de zachtheid van het bos, alsof twee verschillende geografieën ervoor hebben gekozen dezelfde ruimte te delen.

Het cerrobos — Quercus cerris — vormt de ecologische kern van het park. De cerro is een robuuste, langlevende eik die goed gedijt op de kleigrond van de Lucaanse Apennijnen, en bereikt hier een dichtheid en continuïteit die zeldzaam zijn in het bosbestand van Zuid-Italië. Door de paden die dit bos doorkruisen te volgen, beweegt men zich door een omgeving waar de opeenvolging van de seizoenen af te lezen is in de details: de gebarsten schors van de oudste exemplaren, de ondergroei die van samenstelling verandert met de hoogte, de open plekken waar het licht plotseling terugkeert. Het park herbergt de Apennijnse wolf, het ree en verscheidene roofvogelsoorten, waarvan de aanwezigheid wijst op een faunistisch evenwicht dat veel bekendere beschermde gebieden moeilijk kunnen behouden.

De Piccole Dolomiti Lucane ontlenen hun naam aan de vorm van hun rotsformaties, gevormd door erosie op een ondergrond van flysch en conglomeraat. De dorpen Pietrapertosa, op ongeveer 1.088 meter boven zeeniveau, en Castelmezzano, iets lager gelegen, zijn letterlijk in de rots gezet, met huizen die tegen de wand leunen of de onregelmatigheden ervan volgen. Deze relatie tussen bebouwing en geologische ondergrond is niet decoratief: ze is het resultaat van eeuwenlange aanpassing aan een gebied dat geen vlak land bood. De twee dorpen zijn verbonden door een wandelpad dat bekendstaat als de Sentiero delle Sette Pietre (Pad van de Zeven Stenen), dat over de bergkam tussen de twee belangrijkste rotsformaties loopt.

Het park wordt minder bezocht dan de nationale parken van Pollino en Appennino Lucano-Val d'Agri-Lagonegrese, die tot dezelfde regio behoren. Deze relatieve marginaliteit ten opzichte van de gevestigde routes heeft een kwaliteit van beleving behouden die elders moeilijk te vinden is: paden waar een ontmoeting met andere wandelaars zeldzaam is, dorpen waar het toerisme de lokale economie nog niet onomkeerbaar heeft omgevormd. Basilicata, een van de dunst bevolkte regio's van Italië, biedt in dit park een van zijn meest gelaagde landschappen — in de letterlijke zin van de geologie en in de figuurlijke zin van de menselijke geschiedenis die zich erop heeft afgezet.