Museo del Cappello di Montappone

Montappone ligt op een heuvel in het Fermano-gebied, tussen de Valle del Tenna en de uitlopers van de Monti Sibillini, op een afstand van de Adriatische Zee die in enkele kilometers hemelsbreed te meten is. De oudste kern van het dorp gaat terug tot het jaar duizend, toen er een castrum (verdedigingsburcht) werd opgericht dat later onder controle kwam van de Brunforte, een van de meest invloedrijke Ghibellijnse families van de middeleeuwse Marche. Van die verdedigingsstructuur is nog altijd het stratenplan zichtbaar, met smalle straten en tegen elkaar aangebouwde huizen. Maar het is een ander, recenter en alledaags verhaal dat de identiteit van Montappone in het Italiaanse landschap bepaalt.

Vanaf de 18e eeuw werd het bewerken van tarwestro — een afvalproduct van de plaatselijke landbouw — een wijdverbreide bezigheid onder de families van de streek. De vrouwen vlochten 's avonds stroken stro tot vlechten, die daarna tot hoeden werden genaaid. Wat begon als een huishoudelijk hergebruik van een landbouwbijproduct, groeide in de loop van decennia uit tot een ware collectieve productieroeping, tot het een van de belangrijkste maakindustrieën van Europa werd op het gebied van hoedenmakerij. Nog altijd zijn enkele bedrijven in de gemeente en omliggende dorpen in deze sector actief en houden zo een productiecyclus in leven die ambachtelijke bewerking met industriële organisatie verenigt.

Het Museo del Cappello (Hoedenmuseum), gehuisvest aan Piazza Roma in de ruimtes van het voormalige gemeentehuis, verzamelt en ordent deze herinnering. De institutionele geschiedenis begint in 1991, met de oprichting van de eerste tentoonstellingskern, en kende verschillende verhuizingen en herinrichtingen voordat het terugkeerde naar zijn oorspronkelijke locatie. De museumroute volgt de bewerkingsfasen in de volgorde waarin ze plaatsvonden: van het verzamelen en selecteren van het stro tot het vlechten, van het naaien tot het versieren, tot de commerciële distributie. Foto's uit vroeger tijden, handgereedschap, buiten gebruik gestelde machines en productcatalogi geven de tastbare werkelijkheid weer van een vak dat generaties familie- en gemeenschapsleven heeft bepaald.

Wat het museum documenteert is niet alleen een techniek, maar een systeem van sociale en economische relaties opgebouwd rond een op het eerste gezicht eenvoudig voorwerp. De strohoed van Montappone bereikte internationale markten, doorstond mode-golven en crises, en paste zich aan aan veranderingen in smaak en productie. Deze weg volgen via de voorwerpen die aan Piazza Roma bewaard worden, betekent op kleine schaal lezen hoe een landelijk gebied in de Marche erin geslaagd is een eigen, onderscheidende, herkenbare en duurzame productie-identiteit op te bouwen.