Koperbewerking in Force en Comunanza

In het achterland van de provincie Ascoli Piceno, verscholen tussen de plooien van de Marche-Apennijnen, bewaren Force en Comunanza een van de langstlevende ambachtstradities van Midden-Italië: de koperbewerking. Het gaat niet om een gemuseumiseerde erfenis of een folkloristische reconstructie, maar om een praktijk die eeuwenlang is blijven bestaan met een ononderbroken continuïteit van handelingen, werktuigen en kennis, doorgegeven van generatie op generatie. De koperslagers van deze dorpen hebben eeuwenlang gebruiksvoorwerpen gesmeed — potten, kannen, werkbakken — en hebben daarmee een territoriale identiteit opgebouwd die nog altijd herkenbaar is in het klank- en materiële landschap van deze plekken.

De oorsprong van de koperbewerking in Force is gehuld in een verhaal dat geschiedenis en legende vermengt. Een van de meest gevestigde versies schrijft de introductie van deze kunst toe aan de monniken van Farfa (een beroemde abdij in Midden-Italië), die metaalbewerkingstechnieken en -kennis met zich meegebracht zouden hebben. Een andere mondelinge overlevering vertelt van een zigeuner genaamd Boro, een bekwaam koperbewerker, die na een betovering zijn stem verloor en het vak aan jongeren begon te onderwijzen door middel van onbegrijpelijke klanken en kreten. Uit die gefragmenteerde en versleutelde communicatie zou het zogeheten "baccajamento" zijn ontstaan, een eigenaardig dialect dat historisch wordt beschouwd als de taal van de koperslagers van Force — een intern code van het gilde, tegelijk een middel van herkenning en van uitsluiting.

Als getuige van deze traditie herbergt Force het Museo Ramai (Museum van de Koperslagers), ondergebracht in Palazzo Canestrari en de voormalige kerk van San Biagio, in het historische centrum van het dorp. Het museum, geopend in 2005, verzamelt langs zijn muren de meest representatieve werktuigen en artefacten van de lokale productie, en biedt workshops aan waar de koperbewerking rechtstreeks kan worden geobserveerd en beoefend. De instelling beperkt zich niet tot het bewaren van voorwerpen: zij probeert de band levend te houden tussen het gemaakte object en de handeling die het voortbrengt, tussen de materie en wie haar kent.

Comunanza, niet ver daarvandaan, deelt met Force deze ambachtelijke achtergrond binnen een gebied — dat van Zuid-Marche — waar de metaalbewerking, en met name het smeedwerk, van oudsher gunstige omstandigheden vond, zowel in de natuurlijke hulpbronnen als in de sociale structuur van de dorpen. De traditie van het smeedwerk is verspreid over heel Marche, maar het is in de streek van Ascoli dat zij enkele van haar meest herkenbare vormen heeft ontwikkeld, met werkplaatsen die de industriële veranderingen van de twintigste eeuw hebben weten te doorstaan zonder volledig op te gaan in de markt van de seriematige productie.

Wat deze traditie onderscheidt van vele andere die slechts in restvorm hebben overleefd, is het voortbestaan van een directe overdracht van kennis. Koper wordt nog altijd met de hand bewerkt, met hamers en aambeelden, volgens ritmes en technieken die zich niet lenen voor versnelling. Elk voorwerp draagt de sporen van deze traagheid — de onregelmatigheden van het oppervlak, de variaties in dikte, de patina die het metaal in de loop der tijd aanneemt. Het zijn sporen van een werk dat zich niet achter industriële perfectie heeft willen verschuilen, en dat juist in deze zichtbaarheid van het proces zijn eigen samenhang vindt.