Netwerk van paden dat landelijke bedevaartskerken, plattelandskerken en heilige plekken van de Sardijnse volksdevotie verbindt, en landschap en spiritualiteit verweeft in een systeem van routes dat nog altijd leeft in de lokale religieuze praktijk.
In het centraal-westelijke deel van Sardinië, tussen de Barigadu en de Guilcer, doorkruist een netwerk van paden het binnenland langs tracés die niet uit de moderne cartografie zijn ontstaan, maar uit devotie. Dit zijn de Cammini dello Spirito, een systeem van devotionele routes dat 71 heilige plekken over het eiland verbindt — landelijke bedevaartskerken, plattelandskerken, identiteitsbepalende plekken verbonden aan de liturgische kalender — via een samenwerkingsproject waarbij zeven GAL's (lokale actiegroepen) van Sardinië betrokken zijn, waaronder GAL Barigadu Guilcer en GAL Nuorese Baronia, dat het initiatief leidt en dat gefinancierd wordt binnen het Programma di Sviluppo Rurale (Plattelandsontwikkelingsprogramma) 2014-2022.
Ghilarza, een gemeente in de Barigadu in de provincie Oristano, vormt binnen dit systeem een territoriaal referentiepunt. Het dorp ligt in een deelregio die getekend wordt door eikenbossen, mediterrane maquis en de aanwezigheid van het Omodeo-meer, één van de grootste kunstmatige bekkens van Europa. Het landschap rond Ghilarza is gelaagd: domus de janas (rotsgraven), tombe dei giganti (giganten-graven) en nuraghi (prehistorische torens) rijzen op uit de vegetatie, terwijl de devotionele paden zich vermengen met veel oudere tracés, volgens een logica van doorkruising van het gebied die aan elke vorm van toeristische planning voorafgaat.
De structuur van de Cammini dello Spirito is opgebouwd uit afzonderlijke geografische secties — van de Barbagia di Bitti tot de Ogliastra, van de Goceano tot de Logudoro, tot het gebied rond het meer en verder het binnenland in — elk met eigen rust- en cultusplaatsen. Het gaat niet om gemuseumiseerde routes: veel van deze landelijke bedevaartskerken zijn nog altijd het toneel van patroonsfeesten en riten verbonden aan de religieuze kalender, praktijken die de lokale gemeenschappen onafgebroken in stand houden. De fysieke route en de devotionele dimensie overlappen elkaar zonder dat de ene de andere verdringt.
Het project vroeg om historisch onderzoek en het in kaart brengen van de plekken, met als doel routes toegankelijk te maken die deels al door lokale gelovigen werden belopen, maar nooit waren samengebracht in een coherent aanbod. Dankzij de samenwerking tussen de GAL's konden kennis en methodes op regionale schaal worden gedeeld, waardoor een netwerk ontstond dat verschillende geografische en culturele contexten doorkruist, maar verbonden blijft door dezelfde structuur van volksdevotie. Claudia Sedda, directeur van GAL Barigadu Madurese Gennargentu, en voorzitter Gian Cristian Melis benadrukten dat het ontstaan van dit netwerk voortkomt uit een behoefte aan valorisatie die eerder van de gemeenschappen zelf uitgaat dan van de toeristenmarkt.
Wat de Cammini dello Spirito laten zien, wanneer men ze aflegt, is in welke mate de Sardijnse volksreligiositeit het landschap op een concrete en duurzame manier heeft gevormd. Elke landelijke bedevaartskerk, elke plattelandskerk die te voet door de maquis of de weilanden te bereiken is, is een plek waar de collectieve praktijk een spoor in de ruimte heeft achtergelaten. Het langzame en duurzame toerisme dat het project wil bevorderen, is geen van buitenaf toegevoegd kader, maar de vorm die het meest overeenkomt met de manier waarop deze plekken benaderd kunnen worden door wie niet tot de gemeenschappen behoort die er wonen.
Gianni Careddu · CC BY-SA 3.0 — Wikimedia Commons
Gecertificeerde Made-in-Italy-bedrijven dicht bij deze plek.
