Basilica di San Simplicio di Olbia

Olbia wordt in de gangbare beeldvorming gezien als een doorvoerhaven, het punt waar men aan land gaat om verder te reizen. Toch bevindt zich in de historische kern, langs de straat die de naam draagt van de heilige aan wie ze is gewijd, een van de belangrijkste middeleeuwse bouwwerken van Noord-Sardinië: de basilica di San Simplicio, opgetrokken tussen de elfde en twaalfde eeuw in plaatselijk granito (granietsteen), met de bouwkundige soberheid die de Sardijnse Romaanse stijl in haar meest coherente vorm kenmerkt.

De kerk is gewijd aan Simplicio, die wordt beschouwd als de eerste bisschop van Olbia en martelaar onder keizer Diocletianus, en die vandaag de dag patroonheilige is van het bisdom Tempio-Ampurias en van de stad zelf. De institutionele geschiedenis van de kerk beslaat bijna een millennium: kathedraal tot 1839, daarna in 1955 teruggebracht tot parochiekerk, kreeg ze in 1993 van Johannes Paulus II de titel van kleine basiliek. Maar het is de materiële geschiedenis van het gebouw die de ware maat van zijn complexiteit onthult. Archeologisch onderzoek volgens stratigrafische methode heeft vijf afzonderlijke bouwfasen vastgesteld — niet drie, zoals eerder werd aangenomen — die een geleidelijke transformatie documenteren: van de oorspronkelijke aanleg met drie beuken, een houten dakconstructie en vier paar bogen, via de invoering van tongwelvingen in de zijbeuken, de verhoging van het dak, de verlenging van het schip met verplaatsing van de gevel, tot de aanleg van een klokkentoren die de voorgevel naar zijn huidige positie bracht. Elke fase is af te lezen in de steen, voor wie weet waar te kijken.

Het interieur bewaart vroegchristelijke inscripties en sarcofagen die getuigen van een kerstening van het gebied rond Olbia die teruggaat tot de eerste eeuwen van onze jaartelling, in een streek die al sporen draagt van veel oudere lagen: nuragisch, punisch, Romeins. Gallura is geen regio met een eenvoudige geschiedenis, en San Simplicio vat enkele van de oudste daarvan samen in gebouwde vorm. Het grijze granito van de muren, het licht dat gedoseerd binnenvalt door de smalle openingen, de verhoudingen van de beuken: alles verwijst naar een opvatting van sacrale ruimte die niet het effect zoekt, maar de duur.

Wat opvalt, wanneer men de toeristenstromen bekijkt die elke zomer door Olbia trekken op weg naar de Costa Smeralda, is de afstand tussen het historische gewicht van dit gebouw en de aandacht die het krijgt. Het is geen kwestie van bereikbaarheid: de basiliek ligt in het hart van de stad, te voet te bereiken vanaf het station en de haven. Het is eerder een kwestie van blik — of van haast. Wie stilstaat, vindt een monument dat geen uiterlijk decor nodig heeft om het bezoek te rechtvaardigen.