Oude ambachten van het Appennino Lucano-park

In het gebied van het Nationaal Park Appennino Lucano Val d'Agri-Lagonegrese, tussen de hellingen van de Monte Volturino en de beukenbossen die afdalen naar de bovenvallei van de Agri, leeft de herinnering voort aan een arbeidssysteem dat het leven van de Lucaanse dorpen eeuwenlang heeft bepaald. Marsico Nuovo, een gemeente in de provincie Potenza met een geschiedenis die tot de pre-Romeinse tijd is gedocumenteerd — de nederzetting Abellinum Marsicum wordt genoemd door Plinius en wordt gedateerd tussen de vijfde en de vierde eeuw voor Christus — is een van de centra waaromheen dit immateriële erfgoed zich met de meeste continuïteit heeft afgezet.

Het park heeft een uitgebreide catalogus van ambachtslieden en plattelandsberoepen geïnventariseerd en gedocumenteerd: tufsteenhouwers, steenhouwers, weefsters en spinsters, blikslagers, kopersmeden, ketellappers, zadelmakers, molenaars, muildierdrijvers, parapluherstellers. Elk van deze beroepen had een precieze plaats in de economie van de gemeenschap, beantwoordde aan concrete behoeften en gaf technische kennis mondeling en handmatig door, van werkplaats naar werkplaats, van vader op zoon. De parapluhersteller bijvoorbeeld was een rondtrekkend beroep: hij trok van dorp naar dorp om paraplu's met metalen frames en stof te herstellen en te maken, met slechts een minimale uitrusting bij zich en een vakkennis die vandaag zowel ver weg als bijzonder specialistisch aandoet.

Wat deze beroepen met elkaar verbindt, is de directe relatie met het materiaal — hout, ijzer, wol, steen — en met de tijd die nodig is om het te bewerken. De agrarische en herderlijke cultuur die het Lucaanse Appennijnengebergte heeft gevormd, kende geen scheiding tussen productie en gebied: de molenaar was verbonden met de waterloop, de zadelmaker met de transhumance, de wever met de wol van de kuddes die de tratturi (oude veedriften) volgden. Elk beroep was in die zin een manier om het landschap te lezen, nog voordat het een economische praktijk was.

De manier waarop het park deze kennis onder de aandacht brengt, presenteert haar niet als museale folklore maar als een sleutel tot het begrijpen van het gebied. Wie de paden van het beschermde gebied volgt of door de dorpen van de streek trekt — Marsico Nuovo met zijn dertien kerken en de adellijke paleizen met stenen portalen, de steegjes die omhoog klimmen naar de rotswand — beweegt zich door een landschap dat mede door deze handen is gevormd. De architectuur, de bestrating, de huisraad die in privéwoningen bewaard is gebleven, dragen nog altijd de sporen van wie de plaatselijke steen wist te bewerken of koper op een vorm wist te hameren.

Deze ambachten documenteren betekent erkennen dat het landschap van het Lucaanse Appennijnengebergte niet louter natuurlijk is: het is het resultaat van een lange en technische menselijke aanwezigheid, die materiële en immateriële sporen heeft nagelaten die nauwelijks van elkaar te scheiden zijn.